Φοροδιαφυγή: «Καμπανάκι» ΤτΕ για την ελληνική οικονομία

Μια από τις πιο «επίμονες» διαρθρωτικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας παραμένει η φοροδιαφυγή και η παραοικονομία– παρά τον περιορισμό της- επισημαίνει η Τράπεζα της Ελλάδος. Όπως καταγράφει η έκθεση, η Ελλάδα είναι πάνω από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε επίπεδο παραοικονομίας. Η ύπαρξη τόσο εκτεταμένης παραοικονομίας δεν έχει μόνο άμεσες δημοσιονομικές επιπτώσεις, λόγω απώλειας φορολογικών εσόδων, αλλά επηρεάζει αρνητικά και τη συνολική λειτουργία της οικονομίας.

Ειδικότερα, υπονομεύει την αξιοπιστία των θεσμών, δημιουργεί συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού μεταξύ επιχειρήσεων και λειτουργεί αποτρεπτικά για την προσέλκυση επενδύσεων, καθώς συνδέεται με αυξημένη αβεβαιότητα και μειωμένη διαφάνεια.

Σε αυτό το σημείο αξίζει να υπενθυμιστεί ότι μεταξύ 45 και 50 δισ. ευρώ υπολογίζεται η παραοικονομία στην Ελλάδα, η οποία κινείται σε επίπεδα υψηλότερα από το μέσο όριο στην ΕΕ, αλλά με έχει φθίνουσα πορεία λόγω της επέκτασης των ψηφιακών συναλλαγών και πληρωμών, σύμφωνα με μελέτη του ΚΕΠΕ.

Όπως εξηγείται στην έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος, η συνέχιση των μεταρρυθμίσεων για την αποτελεσματική καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και τη διεύρυνση της φορολογικής βάσης αποτελεί βασική προτεραιότητα για την αύξηση των δημόσιων εσόδων και τη δημιουργία διατηρήσιμου δημοσιονομικού χώρου.

Η σταθερή υπεραπόδοση των φορολογικών εσόδων και των ασφαλιστικών εισφορών τα τελευταία χρόνια αντανακλά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί μέσω μιας σειράς παρεμβάσεων που ενισχύουν τη φορολογική συμμόρφωση και περιορίζουν την παραοικονομία. Παρά τη σημαντική αυτή βελτίωση, το μέγεθος της παραοικονομίας στην Ελλάδα εξακολουθεί να παραμένει υψηλότερο σε σύγκριση με
τον μέσο όρο της ΕΕ, σύμφωνα πάντα με την ΕΕ.

Επιμονή

Σύμφωνα με την έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος, η οποία δημοσιοποιήθηκε πριν από λίγες ημέρες, στο μέτωπο της φοροδιαφυγής, παρά τα βήματα που έχουν γίνει για την περιστολή της, παραμένει μία από τις πιο «επίμονες» διαρθρωτικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας, όπως τονίζεται στην ετήσια έκθεση, με την ουσιαστική αντιμετώπισή της να συνιστά κρίσιμη προϋπόθεση τόσο για τη δημοσιονομική σταθερότητα όσο και για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας. Μάλιστα, η φοροδιαφυγή εμφανίζεται εντονότερη κυρίως σε δραστηριότητες ελεύθερων επαγγελματιών και αυτοαπασχολουμένων, όπου οι συναλλαγές πραγματοποιούνται σε μεγάλο βαθμό με μετρητά και οι δυνατότητες ελέγχου παραμένουν περιορισμένες.

Πιο αναλυτικά, στην κατηγορία αυτή εντάσσονται, μεταξύ άλλων, επαγγέλματα όπως υπηρεσίες υγείας και νομικές υπηρεσίες, τεχνικά επαγγέλματα (μηχανικοί, εργολάβοι), προσωπικές υπηρεσίες (κομμωτήρια, συνεργεία, επισκευές), καθώς και τμήματα της εστίασης και του λιανικού εμπορίου, όπου η εκτεταμένη χρήση μετρητών διευκολύνει την απόκρυψη εισοδημάτων. Η στοχευμένη παρέμβαση στους συγκεκριμένους τομείς θεωρείται κρίσιμη, καθώς εκεί εντοπίζεται σημαντικό μέρος της «χαμένης» φορολογικής ύλης. Η ενίσχυση των ελέγχων, σε συνδυασμό με την περαιτέρω προώθηση και αξιοποίηση των ηλεκτρονικών συναλλαγών και την αλλαγή των σχετικών κινήτρων, αναμένεται να αποτελέσουν βασικά εργαλεία για τον περιορισμό του φαινομένου, όπως τονίζεται στην έκθεση.

Οι προτάσεις

Επιπλέον, στην έκθεση περιλαμβάνεται μια σειρά προτάσεων για τον περαιτέρω περιορισμό της φοροδιαφυγής:

• Ψηφιοποίηση και διασταυρώσεις δεδομένων: Κομβικό ρόλο στη νέα στρατηγική διαδραματίζει η αξιοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών. Η χρήση σύγχρονων εργαλείων για τη διασταύρωση στοιχείων και τον εντοπισμό αποκλίσεων εισοδημάτων μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την αποτελεσματικότητα των φορολογικών αρχών. Η περαιτέρω ψηφιοποίηση των συναλλαγών, σε συνδυασμό με την επέκταση των ηλεκτρονικών πληρωμών, περιορίζει τα περιθώρια απόκρυψης εισοδημάτων, ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί ένα πιο διαφανές περιβάλλον για την οικονομική δραστηριότητα.
• Μείωση της χρήσης μετρητών: Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η ανάγκη περιορισμού της χρήσης μετρητών, που αποτελεί βασικό παράγοντα ενίσχυσης της φοροδιαφυγής. Η ενθάρρυνση των ηλεκτρονικών συναλλαγών –μέσω κινήτρων αλλά και υποχρεώσεων– εκτιμάται ότι θα συμβάλει καθοριστικά στη σύλληψη φορολογητέας ύλης που μέχρι σήμερα διαφεύγει. Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι η σύνδεση των πληρωμών με ηλεκτρονικά συστήματα καταγραφής έχει ήδη αποφέρει αποτελέσματα, ιδιαίτερα στον τομέα του ΦΠΑ.
• Διαρθρωτικές παρεμβάσεις και μόνιμα μέτρα: Η αύξηση των εσόδων δεν βασίζεται μόνο σε συγκυριακές παρεμβάσεις, αλλά σε μόνιμες διαρθρωτικές αλλαγές.