Οι βουλευτές, ο ΟΠΕΚΕΠΕ κι ο ηλίθιος που κοιτάζει το δάκτυλο…

ΓΡΑΦΕΙ Ο Ανδρέας Γιουρμετάκης

ΤΙΣ έχουμε δει δεκάδες φορές στην τηλεόραση. Σχεδόν μία – δύο φορές το μήνα, θα προβληθούν σίγουρα σε κάποιο κανάλι. Ξέρουμε όλοι την υπόθεση, της κάθε μιας, αλλά με ευχαρίστηση τις ξαναβλέπουμε. Απολαμβάνοντάς τες, κάθε φορά σα να τις βλέπουμε για πρώτη φορά. Θυμόμαστε τις ατάκες και γελάμε. Με τα χάλια μας; Προφανώς. Μαυρογιαλούρος, Γκρούεζας, Γκόρτζος, Σκούταρης κλπ. Το 1965 γυρίστηκε η ταινία «Υπάρχει και φιλότιμο» βασισμένη στο θεατρικό έργο «Ανώμαλη προσγείωση» που είχε ανέβει από τους ίδιους συγγραφείς (Σακελλαρίου – Γιαννακόπουλο) νωρίτερα. Το 1966 γυρίστηκε η ταινία «Τζένη  –  Τζένη» το σενάριο της οποίας βασίστηκε στο θεατρικό έργο «Κρατικές υποθέσεις» του Λουί Βερνέϊγ που είχε ανέβει με μεγάλη επιτυχία από τον θίασο Καρέζη –  Κωνσταντάρα τη σεζόν 1962 – 63.

ΕΧΟΥΝ σημασία τα στοιχεία αυτά; Θα διερωτηθείτε. Βεβαίως και έχουν. Γιατί, το πότε γυρίστηκαν οι ταινίες που διακωμωδούν την σχέση πολιτικού – ψηφοφόρου και  τις πελατειακές σχέσεις στην Ελλάδα, αποτελεί αδιάψευστη  μαρτυρία για το ιστορικό βάθος των πολιτικών μας ηθών. Γυρισμένες τη δεκαετία του 1960 οι δύο ταινίες, αποτύπωσαν την συγκεκριμένη χρονική στιγμή, ήθη που διέτρεχαν την πολιτική μας ζωή πολλά χρόνια πριν. Και τα οποία, παρά τις όποιες μεταρρυθμιστικές προσπάθειες στο χώρο της πολιτικής και την κοσμογονική σχεδόν, αλλαγή των ηθών της ελληνικής κοινωνίας, παραμένουν σχεδόν αναλλοίωτα.

ΤΟ ΔΙΑΠΙΣΤΩΝΟΥΜΕ ακούγοντας στα κανάλια, ή διαβάζοντας στα site και τις εφημερίδες τους διαλόγους για το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ. Ο «διευθυντής» είναι η εξέλιξη του «Γκρούεζα». Ο διαμεσολαβητής. Ο ψηφοφόρος σταθερά ο πελάτης, από την ικανοποίηση των απαιτήσεων του οποίου εξαρτάται η επιβίωση του πολιτικού. Και στη θέση του Μαντά ή του Μαυρογιαλούρου, τα ονόματα που παρελαύνουν τις τελευταίες ημέρες στα πρωτοσέλιδα. Old school καταστάσεις. Το μόνο που εκσυγχρονίστηκε σε κάποιες περιπτώσεις, είναι το ρουσφέτι. Τότε ήταν ο δημόσιος δρόμος και το ιδιωτικό αυθαίρετο. Σήμερα είναι οι ευρωπαϊκοί πόροι. Αντέχουν όμως, στο χρόνο, οι διορισμοί παρά το ΑΣΕΠ: «αν θέλεις εσύ, θα βρεις την άκρη» η προτροπή του ψηφοφόρου στον βουλευτή. Αντέχουν και οι  μεταθέσεις των κανακάρηδων από τα σύνορα, στην μονάδα δίπλα από το σπίτι. Υπό τους ήχους προφανώς, του «η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει, δεν την σκιάζει φοβέρα καμιά»!.

ΟΙ ΠΛΕΟΝ κυνικοί των βουλευτών, αναρωτιούνται «αν γίνεται προσπάθεια να καταργηθεί το ρουσφέτι». Οι πλέον στωικοί του κοινωνικού σώματος αναρωτιούνται: «μα είναι δυνατόν να εξεγείρονται οι πολίτες εναντίον όσων βουλευτών προσπαθούν για την ικανοποίηση αιτημάτων των ψηφοφόρων τους; Για να τους εξυπηρετήσουν «σκίζονται» και ρισκάρουν την φήμη τους, οι άνθρωποι»!. Και όλοι μαζί, «πέφτουμε» (γι’ άλλη μια φορά) «απ’ τα σύννεφα», λες και δεν ξέρουμε ότι τα βουλευτικά γραφεία, λειτουργούν ως γραφεία εξυπηρέτησης πολιτών. Ή πελατών, μικρή σημασία έχει.

ΑΛΗΘΕΙΑ, μήπως ήρθε η ώρα να αναρωτηθούμε όλοι μας για ποιον λόγο ψηφίζουμε όσους ψηφίζουμε; Εκτιμούμε ας πούμε, τη ρητορική δεινότητα του βουλευτή της Ν.Δ Χρήστου Κέλλα; Τις πρωτοποριακές ιδέες του Μάξιμου Χαρακόπουλου; Τους δημοκρατικούς αγώνες και τις αντιστασιακές περγαμηνές του Βασίλη Κόκκαλη; Δεν έχω τίποτα με τους ανθρώπους, ούτε αμφισβητώ τα προσόντα τους. Στα κριτήρια της επιλογής τους από τους ψηφοφόρους τους θέλω απλώς να αναφερθώ. Κι επιλέγω τους συγκεκριμένους, γιατί έχουν αλλεπάλληλες εκλογικές επιτυχίες στον χώρο της Δεξιάς οι δύο πρώτοι και της Αριστεράς ο τρίτος. Εικάζω ότι κάτι κάνουν καλά και εκλέγονται επί σειρά ετών. Τι είναι αυτό που κάνουν καλά; Είναι προφανώς, αυτό που κυρίως ζητούν οι ψηφοφόροι και που – όπως οι ίδιοι ομολογούν στις κατ’ ιδίαν συζητήσεις τους – τους δυσκολεύει τη ζωή. Ένας ανελέητος βομβαρδισμός από κάθε λογής, αιτήματα. Και, επί ποινή μη ψήφισης, απαιτήσεις ικανοποίησης αυτών των αιτημάτων. Λογικών ή παραλόγων. Εντός του νόμου, αλλά και εκτός. Και με το άγχος του ανταγωνισμού: Ο παλιός μου συνάδελφος και φίλος Χρήστος Μπουκώρος που εμπλέκεται στο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ μου έλεγε προχθές ότι για το ρουσφέτι που εγκαλείται ο ίδιος, εγκαλείται ένας ακόμη βουλευτής της Ν.Δ. γιατί ο ψηφοφόρος που το ζήτησε απ’ αυτόν, το ζήτησε κι από δεύτερο βουλευτή!

ΕΧΟΥΝ μεγάλο ιστορικό βάθος και εξαιρετική αντοχή στο χρόνο οι πελατειακές σχέσεις. Άλλο τόσο όμως βάθος, έχουν και οι εξαγγελίες για την κατάργηση τους. Αρχής γενομένης από το μακρινό 1990 όταν όλα τα κόμματα που συμμετείχαν στην οικουμενική κυβέρνηση Ζολώτα (Ν.Δ.,  ΠΑ.ΣΟ.Κ. και ενιαία τότε Αριστερά) υιοθέτησαν την έκθεση για τον εκσυγχρονισμό της δημόσιας διοίκησης. Τι υπόσχονταν; Να σπάσει «τον φαύλο κύκλο της πολιτικοποίησης» και την διαιώνισης «των αντιλήψεων για κομματικό έλεγχο της διοίκησης». Ο Παύλος Τσίμας μας θυμίζει στα ΝΕΑ, ότι η πιο πρόσφατη διατύπωση του ίδιου στόχου ήταν στο τρίτο Μνημόνιο, το οποίο ψηφίστηκε από τον ΣΥΡΙΖΑ και με τεράστια διακομματική πλειοψηφία το καλοκαίρι του 2015. Στο τρίτο άρθρο εκείνου του Μνημονίου είχε περιληφθεί η ρητή δέσμευση των ελληνικών Αρχών «να εκσυγχρονίσουν και να ενισχύσουν σημαντικά την ελληνική διοίκηση και να εφαρμόσουν… ένα πρόγραμμα αποπολιτικοποίησης της ελληνικής διοίκησης». Θερμός υποστηρικτής του ο Αλέξης Τσίπρας ο οποίος το 2017 παρουσίασε την εθνική στρατηγική για την «αποκομματικοποίηση» της δημόσια διοίκησης. Πλην όμως, λίγους μήνες μετά, εμφανίστηκε να αθετεί την υπόσχεσή του διορίζοντας τη νομική του σύμβουλο, την κ. Θάνου, ως πρόεδρο της Επιτροπής Ανταγωνισμού! Ύστερα, ήρθε η Ν.Δ. που είχε καταγγείλει το σκάνδαλο της Θάνου και – αντί να αλλάξει τα πράγματα όπως είχε υποσχεθεί –  βάλθηκε να συνεχίσει την παράδοση για να φτάσουμε στο σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ σήμερα.

ΓΙΑΤΙ έχουν σημασία, ολ’ αυτά; Γιατί τα σκάνδαλα γεννιούνται στο σταυροδρόμι όπου ένα πολιτικό σύστημα, που αναπαράγεται μέσω των πελατειακών σχέσεων και του σταυρού προτίμησης, συναντιέται με μια δημόσια διοίκηση, οι θέσεις ευθύνης στην οποία, εξακολουθούν να στελεχώνονται με πολιτικά κριτήρια και η καθημερινή λειτουργία της οποίας παραμένει μέσα στην ακτίνα δράσης του πολιτικού προϊσταμένου (Π. Τσίμας ΝΕΑ)

ΣΤΗ δεκαετία του ’80 ο Ανδρέας Παπανδρέου κατήργησε σε μια εκλογική διαδικασία τον σταυρό προτίμησης στο πλαίσιο της αντιμετώπισης (και) των πελατειακών σχέσεων, αλλά ο σταυρός επανήλθε δριμύτερος στις επόμενες εκλογές και πήρε τη ρεβάνς. Ενώ, την ίδια εποχή, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης και πολύ αργότερα ο Κώστας Σημίτης με δηλώσεις τους έδειξαν τη λύση στην υιοθέτηση του γερμανικού εκλογικού συστήματος, στο οποίο κάθε πολίτης διαθέτει δύο ψήφους: με την πρώτη (erststimme) επιλέγει με σταυρό προτίμησης υποψήφιο από την εκλογική του περιφέρεια, ενώ με τη δεύτερη (sweitsinme) ψηφίζει το κόμμα επιλογής. Πλην όμως, κανέναν δεν συγκίνησε η μεταρρυθμιστική διάθεση των δύο πρώην πρωθυπουργών. Άρχισαν διάφορες συζητήσεις τότε, περί διαπλοκής και πλουσίων και επιβεβαιώθηκε η απόσταση που διαχρονικά χωρίζει τους «κουτόφραγκους» από τα «μπαλκάνια». Στις ίδιες θεωρίες συνωμοσίας εξ άλλου, «θάφτηκε» πριν καλά – καλά διατυπωθεί δημόσια, η ιδέα περί διάκρισης της εκτελεστικής από τη νομοθετική εξουσία, ώστε να μην αναλαμβάνουν υπουργικές θέσεις, εκλεγμένοι βουλευτές. Ιδέα την οποία εν μέρει ενστερνίστηκε (εν μέρει λόγω της πρωτοτυπίας της… χρονοχρέωσης) υπό το βάρος της τρέχουσας σκανδαλολογίας ο Κυριάκος Μητσοτάκης και εξήγγειλε χθες το ασυμβίβαστο υπουργού και βουλευτή.

ΜΑΚΑΡΙ αυτό να είναι η λύση, αλλά στην Ελλάδα ζούμε. Που ως γνωστόν «ποτέ δεν πεθαίνει». Προσωπικά θα ξαναγυρίσω και πάλι στην κινηματογραφική διάσταση των πελατειακών σχέσεων και θα εκφράσω την επιφυλακτικότητά μου. Γιατί πιστεύω ότι θα σταματήσουμε να «πέφτουμε από τα σύννεφα» κάθε φορά που ένας υπουργός θα εγκαλείται για ρουσφέτι, όταν θα πάψουμε να γελάμε με τον Μαυρογιαλούρο, τον Μαντά, τον Γκόρτζο και τον Γκρούεζα και θ’ αρχίσουμε να θυμώνουμε. Αλλά, κάτι τέτοιο δεν το βλέπω να συμβαίνει σύντομα.

Υ.Γ. Διαβάζοντας τα σχόλια στα social media αυτές τις ημέρες, διαπιστώνω ότι η κριτική της πλειοψηφίας δεν στοχεύει στις πελατειακές σχέσεις, αλλά σ’ εκείνους που τις υπηρετούν. Και θυμάμαι εκείνο το παλιό: όταν το δάχτυλο δείχνει το φεγγάρι, ο ηλίθιος κοιτάζει το δάκτυλο.