Μείωση της συλλογικής ανοσίας από νοσήματα που προλαμβάνονται

Περισσότερες από 25 ασθένειες μπορούν να προληφθούν με τον εμβολιασμό παιδιών και ενηλίκων, καθώς υπάρχουν περισσότερα από 30 εμβόλια που μπορούν να καλύψουν τον πληθυσμό.

Οι ασθένειες αυτές προκαλούνται από ιούς ή βακτήρια, που βρίσκονται στο περιβάλλον σε ολόκληρο τον κόσμο ή σε συγκεκριμένες περιοχές όπου το κλίμα ευνοεί, όπως για παράδειγμα οι τροπικές ασθένειες,

Εξαιτίας του εμβολιασμού, έχει εξαλειφθεί η ευλογιά, ενώ τείνει να εξαλειφθεί και η πολυομυελίτιδα.

Παρά το σαφές όφελος του εμβολιασμού, τα τελευταία χρόνια η εμβολιαστική κάλυψη των παιδιών φθίνει, αρχικά από τις δυσκολίες πρόσβασης στο γιατρό λόγω της πανδημίας του κορονοϊού, λόγω της εμβολιαστικής κόπωσης και στη συνέχεια λόγω του αντιεμβολιαστικού κινήματος, ενώ ο εμβολιασμός ενηλίκων παραμένει σε χαμηλά επίπεδα, κυρίως λόγω εφησυχασμού.

Το αποτελεσμα είναι το 25% του κοινού να διατηρεί επιφυλακτικότητα απέναντι στα εμβόλια, ενώ το 10-15%  είναι εκ πεποιθήσεως αντιεμβολιαστές.

Ο εμβολιασμός είναι από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής επιστήμης, καθώς έχει εκριζώσει ή σχεδόν εξαλείψει νοσήματα

Για τα οφέλη του εμβολιασμού, τις νόσους που μπορούν να προληφθούν, αλλά και τις εξελίξεις από την απροθυμία εμβολιασμού μερίδας του πληθυσμού, μίλησε στο in.gr η αναπληρώτρια καθηγήτρια Παθολογίας – Λοιμώξεων από την Γ’ Παθολογική Κλινική και το ομώνυμο Εργαστήριο της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ του νοσοκομείου «Σωτηρία» Γαρυφαλλιά Πουλάκου.

Σύμφωνα με την κ. Πουλάκου, οι ασθένειες που μπορούν να προληφθούν με τον εμβολιασμό είναι οι εξής:

Αναπνευστικές νόσοι: γρίπη, κοκκύτης, COVID-19, πνευμονιοκοκκική νόσος, νόσοι που προκαλούνται από αιμόφιλο τύπου Β, και αναπνευστικό συγκυτιακό ιό (RSV).

Ιογενείς νόσοι κυρίως της παιδικής ηλικίας: ιλαρά, ερυθρά, παρωτίτιδα, ανεμευλογιά, διάρροια από ροταϊό. Έρπης ζωστήρας (εμβόλιο για ενήλικες που έχουν περάσει ανεμευλογιά).

Άλλες σοβαρές βακτηριακές ή ιογενείς νόσοι: πολιομυελίτιδα, τέτανος, διφθερίτιδα, μηνιγγιτιδοκοκκική μηνιγγίτιδα.

Ηπατίτιδα Α και Ηπατίτιδα Β, νόσος που προκαλείται από τον ιό των ανθρώπινων κονδυλωμάτων (Human Papillomavirus/HPV), συμπεριλαμβανομένων και αρκετών μορφών καρκίνου.

Νοσήματα που απαντούν σε τροπικές περιοχές όπως δάγγειος πυρετός, κίτρινος πυρετός ιαπωνική εγκεφαλίτιδα, Ebola.

Στους ενηλίκους

Το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Ενηλίκων στην Ελλάδα περιλαμβάνει 14 βασικά εμβόλια για την πρόληψη νοσημάτων, όπως γρίπη, COVID-19, πνευμονιοκοκκική λοίμωξη, τέτανο-διφθερίτιδα-κοκκύτη, έρπητα ζωστήρα, λοίμωξη από αναπνευστικό συγκυτιακό ιό, ιλαρά-ερυθρά-παρωτίτιδα, μηνιγγίτιδα από μηνιγγιτιδόκοκκο,  λοίμωξη από αιμόφιλο τύπου Β και ηπατίτιδες Α/Β, ανάλογα με την ηλικία, το ιστορικό και τους παράγοντες κινδύνου. Επιπλέον, υπάρχουν εμβόλια που αφορούν ταξιδιώτες σε περιοχές με ειδικές επιδημιολογικές συνθήκες.

Πότε γίνονται

Όπως σημείωσε η κ. Πουλάκου, «κάθε εμβόλιο έχει τις δικές του ενδείξεις. Τα πιο συχνά χορηγούμενα εμβόλια σε ενήλικες έχουν τις παρακάτω ενδείξεις:

• Εμβόλιο γρίπης: Το εμβόλιο της γρίπης συνιστάται σε άτομα 60 ετών και άνω, καθώς και σε ενήλικες κάθε ηλικίας με παράγοντες κινδύνου, χορηγείται μία φορά το χρόνο (προτιμάται ο Νοέμβριος μήνας).
• Συζευγμένο Εμβόλιο Πνευμονιοκόκκου 20δύναμο: Συστήνεται σε άτομα 65ετών και άνω ή 18-64 ετών με παράγοντες κινδύνου. Στο τελευταίο εμβολιαστικό πρόγραμμα συστήνεται μόνο μία δόση από το 20δύναμο συζευγμένο πνευμονιοκοκκικό εμβόλιο σε όλα τα ανεμβολίαστα άτομα με τις ανωτέρω προϋποθέσεις. Όσοι έχουν ήδη εμβολιαστεί με κάποιο από τα παλαιότερα εμβόλια πρέπει να συμβουλευτούν τον οικογενειακό ιατρό τους για την ανάγκη εμβολιασμού με το νεότερο εμβόλιο.
• Εμβόλιο RSV: Μέχρι πρόσφατα ο ιός θεωρείτο υπεύθυνος για παιδιατρική νόσο, ενώ η νόσος που προκαλείται από τον ιό RSV έγινε κατανοητή τα τελευταία χρόνια και αφορά άτομα με σοβαρά χρόνια νοσήματα του αναπνευστικού, του καρδιαγγειακού κλπ. Το εμβόλιο συστήνεται σε όλα τα άτομα άνω των 75 ετών ανεξαρτήτως ύπαρξης υποκείμενων νοσημάτων και στα άτομα 60 -74 ετών με ορισμένους παράγοντες κινδύνου ή υποκείμενα νοσήματα. Στην Ευρώπη κυκλοφόρησαν δύο νέα εμβόλια που απευθύνονται σε ενήλικες. Χορηγούνται σε μία δόση και καλύπτουν τουλάχιστον δύο (ετήσιες) σεζόν του ιού. Εκ των δύο εμβολίων, το διδύναμο χορηγείται και σε εγκύους για την προφύλαξη του νεογνού.
• Έρπητας ζωστήρας: Στην Ελλάδα κυκλοφορεί το αδρανοποιημένο ανασυνδυασμένο εμβόλιο (RΖV), το οποίο χορηγείται σε άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω και σε άτομα ηλικίας 18 ετών και άνω με ανοσοκαταστολή, ενδομυϊκά σε δύο δόσεις.
• Τέτανος-διφθερίτιδα-κοκκύτης: Συστήνεται μια αναμνηστική δόση σε κάθε ενήλικα ανά δεκαετία.

Οι εμβολιασμοί βασίζονται στην ηλικία, το επάγγελμα, την κατάσταση υγείας (π.χ. εγκυμοσύνη, ανοσοκαταστολή) και το ιστορικό προηγούμενου εμβολιασμού ή νόσησης.

Τα οφέλη του εμβολιασμού

«Τα οφέλη των εμβολιασμών είναι πολλαπλά», εξήγησε η κ. Πουλάκου και συνεχισε: «Παρέχουν προσωπική προστασία από το ίδιο το νόσημα ενώ ταυτόχρονα προφυλάσσουν από επιπλοκές (νοσηλεία, απορρύθμιση άλλων νοσημάτων του πάσχοντος, θάνατος). Ακόμη, ο εμβολιασμός του οικογενειακού περιβάλλοντος προστατεύει όσους δεν είναι σε θέση να λάβουν ή να απαντήσουν σε εμβολιασμούς, όπως βρέφη ή άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα».

Τα εμβόλια διώχνουν άνοια, καρδιαγγειακά και καρκίνο

«Τα παράπλευρα οφέλη των εμβολιασμών είναι πολύ ενδιαφέροντα», σημείωσε η καθηγήτρια.

Όπως υπογράμμισε, «έχει αποδειχθεί ότι οι λοιμώξεις του αναπνευστικού και η νόσηση από έρπητα ζωστήρα συνοδεύονται από σημαντική αύξηση του κινδύνου για καρδιαγγειακά συμβάματα, ενώ η πρόληψή τους με εμβολιασμό μειώνει κατακόρυφα αυτό τον κίνδυνο και συντελεί στη βέλτιστη διαχείριση των χρόνιων καρδιαγγειακών και αναπνευστικών νοσημάτων.

Είναι εντυπωσιακό ότι πρόσφατες μελέτες έδειξαν ότι ο εμβολιασμός έναντι του έρπητα ζωστήρα μειώνει σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισης άνοιας και ενδεχομένως εξασθενεί την εξέλιξή της.

To εμβόλιο έναντι του ιού της ηπατίτιδας Β προστατεύει έναντι της χρόνιας ηπατίτιδας και του επακόλουθου ηπατοκυτταρικού καρκίνου, ενώ το εμβόλιο έναντι του ιού HPV δρα καταλυτικά στην προστασία έναντι των καρκίνων του τραχήλου της μήτρας, του στοματοφάρυγγα και άλλων οργάνων.

Τέλος, από την πλευρά της δημόσιας υγείας, τα εμβόλια αποτελούν ένα ταχύ και αποτελεσματικό μέτρο στη διαχείριση εξαιρετικά μεταδοτικών νοσημάτων όπως η COVID-19, μειώνουν τη θνησιμότητα, συντελούν στη διαχείριση του φόρτου των συστημάτων υγείας, ενώ περιορίζουν τις κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες μιας υγειονομικής κρίσης.

Ο εμβολιασμός είναι από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής επιστήμης καθώς έχει εκριζώσει ή σχεδόν εξαλείψει νοσήματα όπως η ευλογιά και η πολιομυελίτιδα που ταλαιπωρούσαν την ανθρωπότητα για αιώνες. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η πρόληψη με εμβόλιο σε νόσους στις οποίες δεν υπάρχει αποτελεσματική θεραπεία (πχ αναπνευστικός συγκυτιακός ιός)».

Εύκολη πρόσβαση στον εμβολιασμό

Η Ελλάδα διαθέτει ένα πλούσιο και σύγχρονο εμβολιαστικό πρόγραμμα ενηλίκων που επικαιροποιείται κάθε χρόνο και ενδεχομένως και ενωρίτερα εάν προκύψουν σημαντικά νέα στο πεδίο των εμβολιασμών. Για κάθε εμβόλιο που αφορά τους ενήλικες, υπάρχει σαφής ανάλυση των παραγόντων κινδύνου που καθορίζουν σε ποιους ενήλικες συστήνεται και αποζημιώνεται πλήρως από το σύστημα υγείας. Άρα ο ενδιαφερόμενος πρέπει να ενημερωθεί από τον προσωπικό του Ιατρό, ο οποίος θα του συνταγογραφήσει τα απαραίτητα εμβόλια και θα φτιάξει και το χρονοδιάγραμμα της χορήγησής του.

Το αντιεμβολιαστικό κίνημα

Το αντιεμβολιαστικο κίνημα δεν είναι καινούργιο. Ξεκίνησε το 1998 μετά από τη δημοσίευση του Άγγλου Α. Wakefield στο περιοδικό Lancet που συνέδεε το εμβόλιο MMR με 12 περιπτώσεις αυτισμού. Η δημοσίευση αποδείχθηκε χαλκευμένη, αλλά η ζημιά ήταν τεράστια.

Η επιστήμη απέδειξε την επιστημονική ανακρίβεια και διέψευσε αυτή και πολλές άλλες αιτιάσεις των αντιεμβολιαστών. Η πρόσφατη όμως πανδημία του κορωνοϊού, έδωσε ένα νέο έναυσμα στο αντιεμβολιαστικό κίνημα, με γνώση που επανατροφοδοτείται από το (ανεξέλεγκτο) διαδίκτυο και τη διάδοση επιστημονικών fake news.

Η Ελλάδα δεν θα μπορούσε φυσικά να υστερήσει. Υπολογίζεται ότι ένα ποσοστό 25% του κοινού διατηρεί επιφυλακτικότητα απέναντι στα εμβόλια, ενώ το 10-15%  είναι εκ πεποιθήσεως αντιεμβολιαστές. Περιλαμβάνει άτομα από όλα τα μορφωτικά επίπεδα, κυρίως τα υψηλότερα, με κοινό χαρακτηριστικό την αυξημένη χρήση του διαδικτύου για ενημέρωση.

Αμέλεια και εφησυχασμός

Αφενός υπάρχει αμέλεια, αφετέρου εφησυχασμός. Αμέλεια, διότι οι ενήλικες παρασύρονται από τις αδιάκοπες απαιτήσεις της καθημερινότητας και αμελούν την υγεία τους, τόσο όσον αφορά την υιοθέτηση ενός υγιούς τρόπου ζωής όσο και στην πρόληψη των νόσων με εμβολιασμούς. Ο εφησυχασμός από την άλλη πλευρά προκύπτει από το γεγονός ότι κάποιος που βρίσκεται σε παραγωγική φάση της ζωής του αισθάνεται ότι η ηλικία τον προστατεύει από σοβαρή νόσηση και πολλές φορές παραβλέπει ότι μπορεί να έχει νοσήματα ή άλλους επιβαρυντικούς παράγοντες που μεταβάλλουν το επίπεδο κινδύνου του συγκεκριμένου ατόμου που μπορεί να ζεί ως υγιής και ενεργός πολίτης. Για παράδειγμα, μια πρόσφατη ελληνική μελέτη έδειξε ότι νέοι ενήλικες με χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια έχουν πολύ χαμηλότερη συμμόρφωση με τα συνιστώμενα εμβόλια σε σύγκριση με άτομα μεγαλύτερης ηλικίας με το ίδιο νόσημα.

Επιπτώσεις στα παιδιά

Η Ελλάδα είχε μέχρι πρόσφατα πολύ ισχυρή εμβολιαστική κάλυψη στον Παιδιατρικό πληθυσμό.

Η πανδημία του κορωνοϊού οδήγησε σε μια υστέρηση τουλάχιστο για τον πρώτο χρόνο.

Μετέπειτα, διαπιστώνεται ότι το αντιεμβολιαστικό έχει υπεισέλθει πλέον και στα εμβόλια των παιδιών.

Αρκετοί γονείς προβάλλουν αντιρρήσεις, ζητούν περισσότερες πληροφορίες, χρησιμοποιούν το διαδίκτυο για δική τους ενημέρωση και υπάρχει μια κάμψη στην αποδοχή κάποιων εμβολίων.

Τα εμβόλια που δέχονται τη μεγαλύτερη αμφισβήτηση είναι το MMR (ιλαράς-ερυθράς-παρωτίτιδας) και αυτό του HPV.

Για το πρώτο, η χαλκευμένη όπως αποδείχθηκε δημοσίευση που το συνέδεε με περιπτώσεις αυτισμού, διατηρεί ακόμη έναν απόηχο στην κοινωνία παρότι καταρρίφθηκε πανυγηρικά από την επιστήμη. Οι κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία είναι πολύ μεγάλοι, καθώς υπάρχει ο κίνδυνος επανεμφάνισης νοσημάτων που είχαν εξαλειφθεί.

Για την ιλαρά για παράδειγμα, χρειάζεται συλλογική ανοσία μεγαλύτερη από 95% με δύο δόσεις εμβολίου για να αποτραπεί η επενεμφάνιση της νόσου στην κοινότητα. Κι εδώ πρέπει να λάβουμε υπόψη μας ότι σε επανεμφάνιση της νόσου, οι ενήλικες που δεν έναι άνοσοι θα νοσήσουν σοβαρά με κίνδυνο επιπλοκών.

Τι πρέπει να γίνει

Η κ. Πουλάκου επεσήμανε ότι η συνεχιζόμενη ενημέρωση από υπεύθυνους φορείς είναι το κλειδί στη διάδοση της σωστής γνώσης για τους εμβολιασμούς.

Το αντιεμβολιαστικό κύμα που προέκυψε με την πανδημία COVID-19 έχει παρασύρει πολλά άλλα εμβόλια.

«Διαπιστώνω ότι πολλοί υγειονομικοί διστάζουν να ανοίξουν αυτή τη συζήτηση για να αποφύγουν την απώλεια χρόνου και τις αντιπαραθέσεις με τους ασθενείς τους. Από την άλλη πλευρά υπάρχουν ιατρικές ειδικότητες που είναι περισσότερο δεσμευμένες στη στρατηγική του εμβολιασμού, γιατί γνωρίζουν ότι η νόσηση από μια προλαμβανόμενη λοίμωξη μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες στο ενδεχομένως δύσκολα ρυθμιζόμενο νόσημα της ειδικότητάς τους», τόνισε η κ. Πουλάκου και συνέχισε: «Χρειάζεται στοχευμένη ενημέρωση στην Ιατρική κοινότητα όλων των ειδικοτήτων ώστε  να να μην χάνεται η ευκαιρία της σωστής συμβουλευτικής και της αναγνώρισης του ατόμου που έχει ένδειξη εμβολιασμού.

Ακόμη πιο σημαντική είναι η επαναλαμβανόμενη ενημέρωση προς το κοινό, με τη χρήση όλων των νέων δυνατοτήτων που παρέχουν τα σύγχρονα media.

Πρόσφατα βλέπουμε ότι η φαρμακοβιομηχανία έχει αναλάβει την πρωτοβουλία ενημέρωσης κυρίως από την τηλεόραση και το ραδιόφωνο, για νεοεισερχόμενα εμβόλια.

Η προσπάθειά τους περιέχει το σωστό μήνυμα, το οποίο συχνά είναι πολύ εύγλωττο, αλλά κατά τη γνώμη μου, όταν αυτό συμβαίνει χωρίς ανάλογη ενημέρωση από τους κρατικούς θεσμούς, ένα μέρος του κοινού θα λάβει το μήνυμα λανθασμένα και θα σταθεί μόνο στην έννοια της «διαφήμισης».

Πιστεύω ακράδαντα, πως όταν η επιτροπή εμβολιασμών εισάγει ένα νέο εμβόλιο στο πρόγραμμά της, το μήνυμα πρέπει να φτάσει στο κοινό και από τα χείλη επίσημου φορέα. Το ίδιο συμβαίνει και για τα εμβόλια που πρέπει να επαναλαμβάνονται ετησίως.

Τέλος, μετά την πανδημία του κορωνοϊού έχουμε πια μάθει ότι η παραπληροφόρηση από το διαδίκτυο είναι ένας επικίνδυνος εχθρός, αλλά υπάρχουν τρόποι αντιμετώπισής του. Άρα από πλευράς πολιτείας, θεσμών, αλλά και κάθε προσώπου που διαθέτει δημόσιο λόγο στο χώρο της υγείας, χρειάζεται παραπομπή για ενημέρωση σε ιστοσελίδες επίσημων φορέων».