Καταναλωτικά δάνεια: Πλαφόν στο κόστος αποπληρωμής και φρένο στα ψιλά γράμματα

Αλλαγές στις συμβάσεις για καταναλωτικά δάνεια, πιστωτικές κάρτες αλλά και στις μικροπιστώσεις τύπου «Buy Now – Pay Later» φέρνει νομοσχέδιο του υπουργείου Ανάπτυξης.

Το νομοσχέδιο που προωθεί ο υπουργός Τάκης Θεοδωρικάκος ενσωματώνονται στο θεσμικό πλαίσιο κοινοτικές οδηγίες σχετικά με τις συμβάσεις χρηματοοικονομικών υπηρεσιών που συνάπτονται εξ αποστάσεως, ενώ εκσυγχρονίζεται το ισχύον ρυθμιστικό πλαίσιο, λαμβάνοντας υπόψη την ψηφιοποίηση των συναλλαγών, την ανάπτυξη νέων χρηματοδοτικών προϊόντων και τη χρήση ψηφιακών πλατφορμών και εφαρμογών.

Παράλληλα, ενισχύεται η προστασία των καταναλωτών μέσω επικαιροποιημένων κανόνων για τις συμβάσεις πίστωσης και για την παροχή χρηματοοικονομικών υπηρεσιών εξ αποστάσεως, με έμφαση στη διαφάνεια, την πληροφόρηση, τη διαδικασία σύναψης σύμβασης και το δικαίωμα υπαναχώρησης.

Που εφαρμόζεται το νέο πλαίσιο για τα καταναλωτικά δάνεια

Οι διατάξεις του νομοσχεδίου βρίσκουν εφαρμογή σε συμβάσεις πίστωσης που δεν απαιτούν εμπράγματη εξασφάλιση. Αυτές είναι:

• Καταναλωτικά δάνεια και πιστωτικές κάρτες
• Πίστωση από εμπόρους
• Buy Now – Pay Later (Αγορά τώρα, πληρωμή αργότερα)
• Leasing με δικαίωμα εξαγοράς
• Επισκευαστικά δάνεια

Επιπροσθέτως το νέο θεσμικό πλαίσιο βρίσκει εφαρμογή σε συμβάσεις πίστωσης, οι οποίες μέχρι τώρα δεν υπάγονταν σε διατάξεις για τη διαφάνεια στην ενημέρωση αλλά και για την προστασία των δικαιωμάτων του καταναλωτή.Για την επίτευξη αυτού του σκοπού καταργείται το κατώτατο όριο των 200 ευρώ για την κάλυψη των μικροπιστώσεων, ενώ την ίδια στιγμή διευρύνεται το ανώτατο όριο για δάνεια στα 100.000 ευρώ με την κατάργηση του σημερινού ανώτατου ορίου.Έτσι το νέο πλαίσιο μπορεί να βρει εφαρμογή και σε δάνεια 100.000 ευρώ π.χ. για ανακαίνιση κατοικίας, χωρίς εμπράγματη εξασφάλιση.

Ενισχύεται η προσυμβατική ενημέρωση για τα καταναλωτικά δάνεια

Το νομοσχέδιο Θεοδωρικάκου εισάγει διατάξεις που αφορούν στην αξιολόγηση, τη διαφάνεια και την προστασία του καταναλωτή.

Έτσι θέτει νέο πλαίσιο για τα καταναλωτικά δάνεια και άλλες συμβάσεις μικροπιστώσεων στο στάδιο της προσυμβατικής ενημέρωσης. Ενισχύει και απαιτεί την κατανοητική αλλά και αναλυτική προσυμβατική ενημέρωση.
Για το σκοπό αυτό ορίζει τη χρήση πληρέστερου τυποποιημένου εντύπου με τους κύριους όρους και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το δάνειο.

Μάλιστα καθιερώνει και στις περιπτώσεις διαφημίσεων για καταναλωτικά δάνεια και την ακόλουθη υποχρεωτική προβολή μηνύματος: «Προσοχή! Ο δανεισμός χρημάτων κοστίζει χρήματα».  (Υποχρεωτική σαφής προειδοποίηση σε κάθε διαφήμιση)

Πλαφόν στο κόστος για καταναλωτικά δάνεια και πιστώσεις

Το νομοσχέδιο Θεοδωρικάκου επιδιώκει να βάλει και φρένο στο κόστος των δανείων και των πιστώσεων. Έτσι καθορίζει ένα πλαφόν, δηλαδή ανώτατα όρια κόστους. Πιο συγκεκριμένα θα ορίζει το συνολικό κόστος πίστωσής στο 30% με 50% του κεφαλαίου πίστωσης. Δηλαδή στην αποπληρωμή οφειλών το κόστος του δανείου δεν θα ξεπερνά το 30% με 50% του κεφαλαίου πίστωσης.

Τα ανώτατα αυτά όρια θα καθορίζονται με απόφαση του υπουργού Ανάπτυξης κατόπιν γνωμοδότησης της ΤτΕ.

Συμβουλευτική ενημέρωση για καταναλωτικά δάνεια

Μία από τις αλλαγές που φέρνει το νομοσχέδιο είναι και η καθιέρωση της υποχρεωτικής ενημέρωσης του οφειλέτη σε καταναλωτικά δάνεια και άλλες πιστώσεις.

Όταν ένας καταναλωτής ξεπερνά σε καθυστέρηση την πληρωμή δόσεων για τρεις συνεχόμενες περιόδους τότε με τις διατάξεις καθίστανται:

• Υποχρεωτική ενημέρωση για δυνατότητα προσφυγής σε δωρεάν συμβουλευτικές υπηρεσίες από την Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή και από ενώσεις καταναλωτών. Για παράδειγμα ένας Καταναλωτής που δεν κατέβαλε δόση δανείου λαμβάνει άμεσα ενημέρωση από τον πιστωτή για την ύπαρξη δωρεάν συμβουλευτικών υπηρεσιών.
• Υποχρεωτική ενημέρωση για δυνατότητα προσφυγής σε δωρεάν συμβουλευτικές υπηρεσίες από την Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή και από ενώσεις καταναλωτών.

Συμβάσεις και αγορές εξ αποστάσεως

Επίσης, αναθεωρείται το πλαίσιο για σύγχρονες εξ αποστάσεως συναλλαγές (apps, web banking). Αφορά σε περιπτώσεις χορήγησης online δανείου, δηλαδή όταν ένας καταναλωτής αιτείται δάνειο μέσω εφαρμογής τράπεζας χωρίς επίσκεψη σε κατάστημα. Για τη χορήγηση τέτοιου δανείου καθιερώνεται πλήρης ψηφιακή διαδικασία από την αίτηση έως την έγκριση.

Το αναθεωρημένο πλαίσιο αφορά και συμβάσεις χρηματοοικονομικών υπηρεσιών που συνάπτονται αποκλειστικά εξ αποστάσεως (χωρίς φυσική παρουσία): Για παράδειγμα η υπηρεσία Buy Now Pay Later (BNPL). Όταν ένας καταναλωτής αγοράζει ηλεκτρική συσκευή 800 ευρώ με 4 δόσεις των 200 ευρώ, καθιερώνεται η πλήρης ενημέρωση για το συνολικό κόστος και τις προθεσμίες πληρωμής.

Το νέο πλαίσιο αφορά και τις ψηφιακές πλατφόρμες, που προσφέρουν ψηφιακές πιστωτικές κάρτες με άμεση έγκριση online και ψηφιακή διαχείριση λογαριασμού.

Πλαίσιο για τα «Dark Patterns»

Αυστηρές διατάξεις ορίζονται και για τα «Dark Patterns». Πρόκειται για αθέμιτες πρακτικές έχουν σκοπό να χειραγωγήσουν ή να εξαπατήσουν τους καταναλωτές.

Τέτοιες είναι οι:

• Προεπιλεγμένες Επιλογές «Συμφωνώ με την ασφάλεια του δανείου»
• Κρυφές Χρεώσεις «Δωρεάν για 30 ημέρες μετά  αυτόματη χρέωση» (με μικρά και δυσδιάκριτα γράμματα)
• Ψευδής Πίεση Χρόνου «Η προσφορά ισχύει για 5 λεπτά»

Ψηφιακό κουμπί υπαναχώρησης

Στις ηλεκτρονικές συναλλαγές που απαιτούν συμβάσεις πιστώσεων εισάγεται το ψηφιακό κουμπί υπαναχώρησης  για άμεση και απλή   ακύρωση συμβάσεων που συνάφθηκαν εξ αποστάσεως, χωρίς περεταίρω ενέργειες. Η λογική είναι όσο εύκολα συνάπτεις μία δανειακή σύμβαση τόσο εύκολα να είναι και η αποχώρηση από αυτή.

Μη χρήση ογκολογικών δεδομένων σε ασφαλιστήρια

Με το νέο νομοσχέδιο επιδιώκεται να μπει και τέλος στη χρήση ογκολογικών δεδομένων σε ασφαλιστική σύμβαση με συμβάσεις πίστωσης μετά το τέλος της ιατρικής περίθαλψης των ασθενών. Απαγορεύεται η χρήση τους όταν τελειώνει η σύμβαση. Ταυτόχρονα τίθεται ανώτατο όριο τα 15 έτη στις δανειακές συμβάσεις για αυτό το σκοπό.

Προβλέπεται η διαπραγμάτευση του υπουργείου Ανάπτυξης με τον Ιατρικό Σύλλογο και τους εκπροσώπους του ασφαλιστικού κλάδου, για τον καθορισμό του ορίου, με γνώμονα τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και την πρόγνωση βάσει του είδους του καρκίνου. Παράδειγμα υιοθέτησης ορίου 10 ετών: Ογκολογικός ασθενής (τέλος θεραπείας 2015) αιτείται δάνειο που συνδέεται με ασφαλιστική σύμβαση το 2026. Με το νέο πλαίσιο τα ογκολογικά δεδομένα δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αξιολόγηση.