Στουρνάρας: Στασιμοπληθωρισμός και ΕΚΤ – Πώς απαντά η Ευρώπη στην ενεργειακή κρίση

Σε μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής αβεβαιότητας, ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την ευρωζώνη: η νέα ενεργειακή διαταραχή έχει σαφή χαρακτηριστικά στασιμοπληθωρισμού.

Όπως τόνισε ο κ. Στουρνάρας, ο οποίος μίλησε στο «Economist Romania Government Roundtable»,  η άνοδος των τιμών της ενέργειας αναμένεται να ωθήσει τον πληθωρισμό υψηλότερα βραχυπρόθεσμα, ενώ θα επηρεάσει αρνητικά την ανάπτυξη μέσω του αυξημένου κόστους της ενέργειας, της μείωσης των πραγματικών εισοδημάτων, της αυξημένης αβεβαιότητας και της υποχώρησης της εμπιστοσύνης.

Οι προβλέψεις δείχνουν επιβράδυνση της ανάπτυξης, ενώ ο πληθωρισμός παραμένει πάνω από τον στόχο, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό μείγμα για τη νομισματική πολιτική. Ειδικότερα, ο κ. Στουρνάρας εξήγησε ότι «ο γενικός πληθωρισμός προβλέπεται να διαμορφωθεί σε 3,1% το β ́ τρίμηνο του τρέχοντος έτους και 2,8% το γ ́ τρίμηνο. Ωστόσο, οι μεσοπρόθεσμες προοπτικές για τον πληθωρισμό δεν έχουν απομακρυνθεί σημαντικά από τον στόχο του 2%. Ο ρυθμός αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ αναμένεται, σύμφωνα με τις προβολές, να διαμορφωθεί σε 0,9% εφέτος, ελαφρώς χαμηλότερα σε σχέση με τις προηγούμενες προβολές. Ωστόσο, αυτές οι προοπτικές υπόκεινται σε υψηλή αβεβαιότητα, που εξαρτάται από την εξέλιξη του πολέμου».

Το δίλημμα των κεντρικών τραπεζιτών

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι κεντρικοί τραπεζίτες και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα κλασικό αλλά δύσκολο δίλημμα: πώς να αντιμετωπίσουν τον πληθωρισμό που προέρχεται από την πλευρά της προσφοράς, χωρίς να επιδεινώσουν την επιβράδυνση της οικονομίας.

Ο κ. Στουρνάρας υπενθυμίζει ότι σε παρόμοιες κρίσεις στο παρελθόν, η ΕΚΤ κατάφερε να επαναφέρει τη σταθερότητα των τιμών χωρίς να οδηγήσει την οικονομία σε ύφεση. « Η ΕΚΤ πορεύθηκε με επιτυχία στο πρόσφατο παρελθόν και κατάφερε να τιθασεύσει τον πληθωρισμό, επιτυγχάνοντας παράλληλα ομαλή προσγείωση της οικονομίας – δηλαδή χωρίς αρνητικό ρυθμό ανάπτυξης».

Ωστόσο, αυτή τη φορά οι συνθήκες είναι πιο σύνθετες.

«Εάν εμφανιστούν ενδείξεις εδραίωσης των δευτερογενών επιδράσεων ή μεταβολής των πληθωριστικών προσδοκιών, η ΕΚΤ θα πρέπει να αντιδράσει γρήγορα για να διασφαλίσει ότι οι πληθωριστικές πιέσεις δεν θα παγιωθούν στις προσδοκίες».

Γιάννης Στουρνάρας: «Γιατί είμαστε καλύτερα προετοιμασμένοι τώρα»

Παρά τις προκλήσεις, ο  κ Στουρνάρας τονίζει ότι η ευρωζώνη δεν ξεκινά από το ίδιο σημείο όπως στην κρίση του 2021-2022.

Αντιθέτως, υπάρχουν ισχυρές βάσεις:

• Ο πληθωρισμός στη ζώνη του ευρώ κυμαίνεται γύρω από τον στόχο του 2% εδώ και σχεδόν ένα έτος, και μάλιστα υπολείπεται ελαφρώς του συμμετρικού στόχου μας τους δύο πρώτους μήνες του 2026. Αυτό παρέχει κάποιο περιθώριο για μια μελλοντική αυστηροποίηση των επιτοκίων. Επιπλέον, η ανάπτυξη της ζώνης του ευρώ αποδεικνύεται ανθεκτική. Αντιθέτως, όταν η ΕΚΤ ξεκίνησε τον κύκλο αυστηροποίησης της νομισματικής πολιτικής τον Ιούλιο του 2022, ο ρυθμός πληθωρισμού τον Ιούνιο του 2022, που ήταν το πιο πρόσφατο διαθέσιμο στοιχείο, ήταν 8,6%.
• Το Διοικητικό Συμβούλιο είχε αυξήσει το επιτόκιο πολιτικής, δηλ. το επιτόκιο διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων (DFR), από -50 μονάδες βάσης σε 0%. Η σημερινή κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής είναι πολύ διαφορετική: το επιτόκιο της διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων, σήμερα στο 2,0%, βρίσκεται σε ουδέτερο επίπεδο.
• Επιπλέον, στα μέσα του 2022 ο ισολογισμός της ΕΚΤ δημιουργούσε συνθήκες διευκολυντικής νομισματικής πολιτικής, καθώς οι αγορές τίτλων είχαν μόλις τερματιστεί, αλλά οι επανεπενδύσεις συνεχίζονταν. Σήμερα, η διαδικασία ομαλοποίησης του ισολογισμού βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη.

Αυτά τα στοιχεία συνθέτουν, σύμφωνα με τον κ. Στουρνάρα, μια «στέρεα βάση» που επιτρέπει στη νομισματική πολιτική να κινηθεί με ευελιξία μέσα στην αβεβαιότητα.

Η ευρωπαϊκή απάντηση πέρα από τη νομισματική πολιτική

Ο ίδιος υπογραμμίζει ότι η αντιμετώπιση της κρίσης δεν είναι μόνο θέμα επιτοκίων. Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής ενοποίησης, η ολοκλήρωση της τραπεζικής ένωσης και η δημιουργία ενός κοινού ασφαλούς περιουσιακού στοιχείου είναι κρίσιμες προϋποθέσεις.

Παράλληλα, η δημοσιονομική πολιτική πρέπει να είναι στοχευμένη και προσωρινή, ώστε να μην υπονομεύει τη σταθερότητα των τιμών. Η Ευρώπη καλείται να κινηθεί συντονισμένα, επενδύοντας στην ανθεκτικότητα και τη στρατηγική αυτονομία της.

Το στοίχημα της επόμενης ημέρας

Η ενεργειακή κρίση λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι οι διαταραχές προσφοράς θα είναι πιο συχνές στο μέλλον.

Το πραγματικό στοίχημα για την ΕΚΤ και τους ευρωπαίους policymakers είναι να διατηρήσουν την ισορροπία: να συγκρατήσουν τον πληθωρισμό χωρίς να «πνίξουν» την ανάπτυξη.

Όπως καταλήγει ο κ. Στουρνάρας, η Ευρώπη έχει πλέον την εμπειρία και τα εργαλεία.

Το ζητούμενο είναι να τα χρησιμοποιήσει έγκαιρα και αποφασιστικά.