Λάρισα, η πόλη των κόμβων: Ένα πανελλαδικό παράδοξο (φωτο)

Την προηγούμενη Κυριακή εγκαινιάστηκε το γλυπτό «Δενδρόμινο» στον κυκλικό κόμβο μπροστά από τις εγκαταστάσεις του Πανεπιστήμιου Θεσσαλίας. Στο «Γαιόπολις» στη Λάρισα. Παρουσία του Περιφερειάρχη Θεσσαλίας Δημήτρη Κουρέτα, του δημάρχου Λαρισαίων Θανάση Μαμάκου, εκπροσώπων αρχών και φορέων. Ως είθισται. Το «Δενδρόμινο» είναι δωρεά του μαθηματικού και στρατηγικού αναλυτή Νίκου Λυγερού, το οποίο φιλοτέχνησε ο γλύπτης Μιλτιάδης Τζιότζιος. Το δεύτερο έργο τους στη Λάρισα. Το άλλο βρίσκεται σε έναν από τους κυκλικούς κόμβους της λεωφόρου Καραμανλή.

Η Λάρισα συνεχίζει την παράδοση να κοσμεί κόμβους με έργα τέχνης. Είναι σαν να τους μετατρέπει σε μικρές νησίδες πολιτισμού.

Κυρίως όμως συνεχίζει να φτιάχνει κόμβους, κυκλικούς.

Της Εύης Μποτσαροπούλου

Έχει συνολικά 20 αποπερατωμένους, έναν σε στάδιο υλοποίησης και 3 τρεις που αναμένεται να ξεκινήσουν. 24 κυκλικοί κόμβοι σε μια πόλη με το μέγεθος της Λάρισας είναι εντυπωσιακό νούμερο. Το οποίο θα αυξηθεί καθώς η Λάρισα θα συνεχίσει να προσθέτει κόμβους· συστηματικά.

Η Λάρισα είναι από τις λίγες ελληνικές πόλεις όπου οι κόμβοι δεν μπήκαν αποσπασματικά, αλλά ως στρατηγικό σύστημα διαχείρισης κυκλοφορίας. Μπορεί αρχικά να εμφανίστηκαν ως τεχνική λύση για την οδική ασφάλεια, εξελίχθηκαν όμως σε ένα συνεκτικό σύστημα και εν τέλει σε βασικό εργαλείο αστικής ανάπτυξης. Η εικόνα σήμερα είναι σαφής… η Λάρισα λειτουργεί ως μια «πόλη των κόμβων». Όχι μόνο γιατί έχει πολλούς, αλλά γιατί οργανώνεται γύρω από αυτούς.

Η αρχή έγινε σταδιακά. Οι πρώτοι κόμβοι κατασκευάστηκαν σε σημεία υψηλής επικινδυνότητας, κυρίως από την Περιφέρεια Θεσσαλίας, με χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ. Σύντομα όμως, η λογική άλλαξε. Η καμπή ήρθε με μεγάλα έργα όπως η ανακατασκευή της Λεωφόρου Καραμανλή, όπου ενσωματώθηκαν σταδιακά 9 βασικοί κυκλικοί κόμβοι ως μέρος ενός ενιαίου σχεδιασμού. Τότε φάνηκε για πρώτη φορά φάνηκε καθαρά ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένες παρεμβάσεις, αλλά για μοντέλο σχεδιασμού δρόμου.

Από το 2018 και μετά, οι κυκλικοί κόμβοι εξαπλώθηκαν στους βασικούς άξονες (Καρδίτσης, Φαρσάλων, Βόλου), στον περιφερειακό δακτύλιο, την Περιφερειακή δηλαδή Οδό Λάρισας και στις εισόδους και εξόδους της πόλης (προς Τρίκαλα, Καρδίτσα, Βόλο και Φάρσαλα). Αρχίζουν και κατασκευάζονται όπου είναι εφικτό τα φανάναρια να αντικατασταθούν με κόμβους. Θα μπορούσε να μιλήσει κανείς για ένα υβριδικό σύστημα που αποτελείται από έναν άτυπο δακτύλιο γύρω από το κέντρο παράλληλα με ακτινωτούς άξονες που συνδέουν την πόλη με την περιφέρειά της. Κάποιοι το χαρακτήρισαν ως ξεκάθαρο παράδειγμα hub-and-spoke μοντέλου – μια κεντρομόλος δηλαδή οργανωτική δομή, όπου ένας κεντρικός κόμβος (hub) συνδέεται άμεσα με πολλαπλά περιφερειακά σημεία (spokes).

Το timeline…

Από τα τέλη της δεκαετίας του 2010 και μετά, η Λάρισα ακολούθησε μια στρατηγική μαζικής ανάπτυξης κυκλικών κόμβων. Πριν το 2010, ήταν ελάχιστοι οι κόμβοι έως ανύπαρκτοι. Ο πρώτος είναι αυτός στη γέφυρα Αλκαζάρ στη Λάρισα επί δημαρχίας Τζανακούλη· κάπου το 2007 άρχισαν οι διεργασίες. Κατά τα λοιπά, η πόλη βασιζόταν σχεδόν αποκλειστικά σε φανάρια. Οι κόμβοι θεωρούνταν «επαρχιακή» λύση και όχι αστική και η Λάρισα δεν είχε ακόμη μπει στη λογική των roundabouts…

Παρατηρούμε 4 φάσεις. Η πρώτη ήταν η πειραματική, η δεύτερη χαρακτηρίστηκε ως πολιτική επιλογή, κατά την τρίτη έχουμε μια μαζική υλοποίηση και μετά περνάμε στην  κανονικοποίηση (default).

Αναλυτικά:

• 2010–2015, οι πρώτες εφαρμογές: Εμφανίζονται οι πρώτοι δοκιμαστικοί κόμβοι κυρίως σε κυρίως σε εισόδους πόλης και επικίνδυνες διασταυρώσεις. Είναι μία περίοδος «πειραματισμού».
• 2016–2019, η στροφή πολιτικής: Ο Δήμος και η Περιφέρεια, επί θητείας Τζανακούλη και Αγοραστού αντιστοίχως, υιοθετούν τη στρατηγική αντικατάστασης φαναριών με κόμβους. Αρχίζει να σχηματίζεται ένας ημι-κύκλος γύρω από το κέντρο.
• 2020–2022, η μαζική ανάπτυξη: Πρόκειται για καθοριστική φάση αφενός γιατί κατασκευάζονται ταυτόχρονα κόμβοι σε διάφορα σημεία – η χρηματοδότηση είναι από την Περιφέρεια Θεσσαλίας ύψους πολλών εκατομμύριών ευρώ, αφετέρου η πόλη αποκτά δίκτυο και όχι μεμονωμένους κόμβους. Παράλληλα αρχίζουν οι αισθητικές παρεμβάσεις. Η Λάρισα έχει πλέον μια πολύ ιδιαίτερη «ταυτότητα» με πολλούς κυκλικούς κόμβους να λειτουργούν σαν μικρά υπαίθρια γλυπτά / μνημεία.
• 2023–2024, η εδραίωση και οι επεκτάσεις: Νέοι κόμβοι δρομολογούνται στο ύψος του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και στον άξονα της Βόλου. Οι κόμβοι γίνονται «default λύση».
• 2025–2026, το δεύτερο κύμα: Βρίσκονται σε εξέλιξη νέοι κυκλικοί κόμβοι αυτή τη στιγμή κατασκευάζεται ο κόμβος επί της Ηρώων Πολυτεχνείου και Φαρσάλων, ρνώ δρομολογούνται τρεις νέοι στα σημεία Καρδίτσης – Σαρίμβεη, Καρδίτσης – Παπανδρέου και Θεοφράστου – Φαρσάλων. Περνάμε πλέον από τη λειτουργικότητα στο urban design.

Το λαρισαϊκό παράδοξο…

Η Λάρισα δεν είναι απλώς μια πόλη της ελληνικής περιφέρειας που ακολούθησε τις σύγχρονες τάσεις της κυκλοφοριακής μηχανικής. Είναι μια πόλη που τις υιοθέτησε, τις πολλαπλασίασε και τελικά τις μετέτρεψε σε ταυτότητα. Σήμερα, δεν είναι υπερβολή να ειπωθεί ότι η Λάρισα αποτελεί την «πόλη των κυκλικών κόμβων» στην Ελλάδα, καθώς σχεδίασε μια διαφορετική εμπειρία μετακίνησης· η κίνηση δεν διακόπτεται, αλλά ρέει.

Θεωρητικά η επένδυση σε κόμβους θα μπορούσε να φαίνεται ότι δεν συνάδει με τη Στρατηγική Βιώσιμης Ανάπτυξης, το ΣΒΑΚ του Δήμου. Στις περισσότερες ευρωπαϊκές πόλεις οι παρεμβάσεις αφορούν τον περιορισμό της χρήσης των αυτοκινήτων. Εμείς εδώ λειτουργήσαμε κάπως ανάποδα, προσπαθήσαμε να βελτιώσουμε πρώτα τη λειτουργία των αυτοκινήτων στην πόλη. Προσπαθήσαμε να δημιουργήσουμε μια ήρεμη κυκλοφοριακή πραγματικότητα, την οποία τη θεωρήσαμε ως προϋπόθεση για τις επόμενες φάσεις εφαρμογής του ΣΒΑΚ.

Έτσι οι κόμβοι έγιναν μικροί αστικοί πυρήνες ανάπτυξης, γύρω από τους οποίους αναπτύχθηκε μια νέα γεωγραφία εμπορίου καθώς άρχισαν να συγκεντρώνονται στα πέριξ διάφορες δραστηριότητες. Έτσι, έγιναν νέα τοπόσημα της πόλης, μιας πόλης που πλέον οργανώνεται γύρω από αυτούς.

Οι κόμβοι…

Στον εσωτερικό δακτύλιο που δημιουργείται από την Ηρώων Πολυτεχνείου, όπως αυτή συνεχίζει σε Σανδράκη και Λαγού για ξανασυναντήσει την Πολυτεχνείου έχουμε 3 ολοκληρωμένους κόμβους στη διαστάυρωση με τη Βόλου, με την Αεροδρομίου, με την Περιφερειακή Οδό Λάρισας και 1 που κατασκευάζεται τώρα στη συμβολή με την οδό Φαρσάλων που συνεχίζει ως Παναγούλη.

Στην Περιφερειακή Οδό Λάρισας έχουμε 5 κυκλικούς κόμβους… στο ύψος της ΔΕΥΑΛ, στη συμβολή με οδό Ιωαννίνων, στην είσοδο του «Γεώπολις, Στο ύψος του AEL FC Arena, στη συμβολή με τη Φαρσάλων.

Στη Λεωφόρο Καραμανλή δε, καταγράφουμε 9 κυκλικούς κόμβους… στη συμβολή με Fashion City Outlet, με Φερεκίδη, με Αμαρουσίου,  με Διγενή, με Δούκα και Ενιππέως (McDonald’s), με Βόλου (Άγιος Γεώργιος), με Ερέτριας, με Αγιάς και τέλος με Σάκη Καραγιώργα.

Μπορείτε να δείτε όλο το δίκτυο των κυκλικών κόμβων στη Λάρισα εδώ.

Οι νέοι κόμβοι…

Τον Δεκέμβριο του 2025 ο Δήμος Λαρισαίων υπέβαλε προς χρηματοδότηση στην Περιφέρεια τρεις νέους σημαντικούς κόμβους μέσα στον αστικό ιστό και δη επί της Σαρίμβεη, επί της Παπανδρέου και επί της Θεοφράστου, οι οποίοι αναμένεται να ολοκληρωθούν μέσα στο 2026. Το έργο, όπως προαναφέρθηκε, έχει προϋπολογισμό της τάξης των 2,672 εκατ. ευρώ με φορέα χρηματοδότησης το Υπουργείο Εσωτερικών – ΤΠΑ, μέσω του προγράμματος «Θεσσαλία 2021-2027», ΕΣΠΑ. Αξίζει να αναφερεθεί πως πρόκειται για ένα έργο που ανακοινώθηκε για πρώτη φορά το 2019.

Σύμφωνα με τη δήλωση του Περιφερειάρχη Θεσσαλίας Δημήτρη Κουρέτα που έγινε στις 18-12-2025… «Στη δεύτερη φάση του έργου θα συμπεριληφθούν και δύο νέοι κόμβοι, ο ένας στη Νεάπολη στη διασταύρωση του δρόμου προς το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο και ο δεύτερος στο ύψος του Τελωνείου».