Ποιοι βγαίνουν κερδισμένοι και ποιοι χάνουν από τον πόλεμο στο Ιράν

Από τους αυξημένους λογαριασμούς θέρμανσης στο Γιορκσάιρ στη Βρετανία έως το κλείσιμο σχολείων στο Πακιστάν για λόγους εξοικονόμησης, οι οικονομικές συνέπειες του πολέμου στη Μέση Ανατολή έχουν ήδη αρχίσει να γίνονται αισθητές σε παγκόσμια κλίμακα. Όλα δείχνουν ότι τα αντίποινα της Τεχεράνης, που στοχεύουν στην πρόκληση οικονομικών αναταράξεων, δεν θα έχουν παροδικό χαρακτήρα- ενώ ο αντίκτυπός τους κατανέμεται με έντονα άνισο τρόπο. Ενώ η λίστα με τους πιθανούς χαμένους είναι μεγάλη, κάποιες χώρες φαίνεται να επωφελούνται από τις εξελίξεις.

Κερδισμένοι: Νορβηγία, Καναδάς και Ρωσία

Παρά τις προσπάθειες για στροφή στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ο κόσμος παραμένει σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένος από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Τα πλούσια αποθέματα υπόσχονται μεγάλα κέρδη- γι’ αυτό και το πετρέλαιο αποκαλείται «μαύρος χρυσός». Όταν οι τιμές αυξάνονται, αυτοί που συνήθως ωφελούνται είναι οι παραγωγοί και αυτοί που επιβαρύνονται είναι οι καταναλωτές.

Ωστόσο, αυτή δεν είναι μια συνηθισμένη πετρελαϊκή κρίση. Η Μέση Ανατολή παραμένει το κέντρο της προσφοράς και τα Στενά του Ορμούζ η βασική αρτηρία της. Ο ουσιαστικός αποκλεισμός και οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές στην περιοχή έχουν πλήξει σοβαρά παραγωγούς του Κόλπου, όπως το Κατάρ και η Σαουδική Αραβία, καθώς η Τεχεράνη στοχεύει συμμάχους των ΗΠΑ.

Διαβάστε επίσης: Ο Τραμπ εξετάζει κατάληψη ή αποκλεισμό του νησιού Χαργκ ώστε το Ιράν να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ

Καθώς οι καταναλωτές αναζητούν εναλλακτικές πηγές, χώρες όπως η Νορβηγία και ο Καναδάς ενδέχεται να ωφεληθούν. Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, όταν πολλές χώρες επιδίωξαν να μειώσουν την εξάρτησή τους από το ρωσικό αέριο, η Νορβηγία αύξησε την παραγωγή της και εκμεταλλεύτηκε την κατάσταση. Την ίδια στιγμή, ο υπουργός Ενέργειας του Καναδά, Τιμ Χότζσον, έσπευσε να παρουσιάσει τη χώρα του ως «σταθερό, αξιόπιστο και προβλέψιμο και βασισμένο σε αξίες παραγωγό ενέργειας», αν και υπάρχουν ερωτήματα για το πόσο μπορεί να αυξήσει την παραγωγή.

Τελικά, όμως, η Ρωσία ίσως αποδειχθεί ο μεγαλύτερος κερδισμένος. Καθώς η Ουάσιγκτον χαλαρώνει τους κανόνες προκειμένου να αντιμετωπίσει την παγκόσμια έλλειψη προσφοράς, οι εξαγωγές ρωσικού πετρελαίου προς την Ινδία έχουν αυξηθεί κατά 50%. Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι τα έσοδα της Μόσχας από καύσιμα θα μπορούσαν να αυξηθούν κατά 5 δισ. δολάρια έως τα τέλη Μαρτίου, προσεγγίζοντας το υψηλότερο επίπεδο από το 2022.

Οι ΗΠΑ κινδυνεύουν έτσι να προσφέρουν στη Ρωσία ένα σημαντικό οικονομικό όφελος εις βάρος των χωρών του Κόλπου. Υπάρχουν και άλλοι που πιθανώς ωφελούνται από την κατάσταση. Καθώς ορισμένες χώρες αυξάνουν τη χρήση άνθρακα, αυτό δημιουργεί ευκαιρίες για μεγάλους εξαγωγείς όπως η Ινδονησία, αφού η τιμή αυτού του καυσίμου επίσης αυξάνεται.

Χαμένοι: ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο και Ευρώπη

ΗΠΑ

Τι συμβαίνει με τις ίδιες τις ΗΠΑ; Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει ότι όταν αυξάνεται η τιμή του πετρελαίου, οι ΗΠΑ «βγάζουν πολλά χρήματα». Πράγματι, οι Αμερικανοί παραγωγοί πετρελαίου ενδέχεται να αποκομίσουν δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια επιπλέον έσοδα φέτος, εάν οι τιμές παραμείνουν στα σημερινά επίπεδα.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι ΗΠΑ βγαίνουν κερδισμένες. Πρώτον, επειδή ορισμένες εταιρείες είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες στις αναταραχές στη Μέση Ανατολή. Η ExxonMobil, για παράδειγμα, διαθέτει εγκαταστάσεις στο βιομηχανικό κέντρο Ρας Λαφάν στο Κατάρ, όπου η παραγωγή έχει διακοπεί από τις αρχές Μαρτίου και έχει δεχθεί επιθέσεις με ιρανικούς πυραύλους, προκαλώντας «εκτεταμένες ζημιές».

Δεύτερον, μετά από χρόνια περιορισμού της παραγωγικής ικανότητας λόγω χαμηλών τιμών, πολλοί παραγωγοί σχιστολιθικού πετρελαίου αδυνατούν να αυξήσουν γρήγορα την παραγωγή τους. Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι, ανά κάτοικο, οι Αμερικανοί είναι οι μεγαλύτεροι καταναλωτές πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο. Από τη θέρμανση κατά τους σκληρούς χειμώνες της Μεσοδυτικής Αμερικής μέχρι την οδήγηση, οι Αμερικανοί είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στις διακυμάνσεις των τιμών. Οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι αν οι τιμές του πετρελαίου φτάσουν τα 140 δολάρια και παραμείνουν εκεί, η οικονομία των ΗΠΑ κινδυνεύει να συρρικνωθεί.

Διαβάστε επίσης: Επείγουσες συστάσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας για την κρίση στις πετρελαϊκές προμήθειες – Τηλεργασία και κοινή χρήση IX

Ευρώπη–Ηνωμένο Βασίλειο

Βεβαίως, οι Αμερικανοί δεν είναι οι μόνοι ευάλωτοι. Η εξάρτηση των ευρωπαίων καταναλωτών – και ειδικότερα εκείνων του Ηνωμένου Βασιλείου – από το εισαγόμενο φυσικό αέριο συνεπάγεται μεγαλύτερο κίνδυνο για την ανάπτυξη. Αυτό θα συμβεί μέσω του πληθωρισμού: οι εξελίξεις των τελευταίων εβδομάδων- αν συνεχιστούν- θα μπορούσαν να αυξήσουν κατά περίπου 0,5% τον πληθωρισμό αργότερα μέσα στο έτος καθώς οι αυξήσεις τιμών μετακυλίονται σε είδη όπως τα λιπάσματα αλλά και στα έξοδα μεταφοράς. Το θετικό είναι ότι, λόγω των βελτιώσεων στην ενεργειακή αποδοτικότητα, η Δύση είναι πιο ανθεκτική σε τέτοιες κρίσεις σε σχέση με το παρελθόν.

Ωστόσο, με το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο να καλύπτουν πάνω από το μισό της ενεργειακής κατανάλωσης στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι οδηγοί, τα νοικοκυριά και οι ενεργοβόρες βιομηχανίες παραμένουν εκτεθειμένοι- κάτι που ισχύει για πολλές χώρες παγκοσμίως. Το μέγεθος των επιπτώσεων εξαρτάται όχι μόνο από την πορεία των τιμών, αλλά και από τις αντιδράσεις των κυβερνήσεων- ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο ζήτημα. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι πολλές κυβερνήσεις διστάζουν να προχωρήσουν σε εκτεταμένα πακέτα διάσωσης, δεδομένου ότι και οι ίδιες αντιμετωπίζουν οικονομικές πιέσεις. Η αντίδραση των αγορών ομολόγων στον κίνδυνο αύξησης του πληθωρισμού απειλεί να επιβαρύνει με δισεκατομμύρια το κόστος των ήδη χρεωμένων χωρών.

Ασία

Φυσικά, η μεγαλύτερη άμεση απειλή αφορά τους βασικούς πελάτες πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ προς την Ανατολή. Η Ασία προμηθεύεται το 59% του πετρελαίου της από τη Μέση Ανατολή, ενώ η Νότια Κορέα έως και το 70%. Οι μετοχές εκεί έχουν υποχωρήσει λόγω ανησυχιών για το κόστος και τις αναταραχές, ενώ πολιτικοί προειδοποιούν για κινδύνους στη βιομηχανία ημιαγωγών. Η Νότια Κορέα παράγει πάνω από το μισό των παγκόσμιων τσιπ μνήμης. Σε άλλες χώρες, όπως η Σρι Λάνκα, το Μπανγκλαντές και οι Φιλιππίνες, έχουν ήδη εφαρμοστεί μέτρα όπως δελτία καυσίμων, τετραήμερη εργασία και κλείσιμο σχολείων.

Ωστόσο, οι μεγαλύτεροι καταναλωτές στην ήπειρο έχουν σε κάποιο βαθμό προστατευθεί μέσω προγραμματισμού και διπλωματίας. Η Κίνα διαθέτει αποθέματα που επαρκούν για αρκετούς μήνες και φέρεται να έχει αυξήσει τις αγορές από το Ιράν. Το ίδιο ισχύει και για την Ινδία, η οποία επίσης εκμεταλλεύεται αυτό το προσωρινό «πράσινο φως» για να στραφεί προς τη Ρωσία.

Το τι θα συμβεί τελικά εξαρτάται, φυσικά, από την εξέλιξη της σύγκρουσης. Ωστόσο, είναι απίθανο οι ΗΠΑ να είχαν προβλέψει πλήρως όλες αυτές τις οικονομικές συνέπειες όταν σχεδίαζαν τις επιθέσεις στο Ιράν. Και όσο παρατείνεται ο πόλεμος, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος όχι μόνο για επιμέρους χώρες, αλλά και για ευρύτερη μετάδοση των επιπτώσεων στην παγκόσμια οικονομία.

Πηγή: BBC

Με πληροφορίες από ertnews.gr