Περσικός: Πώς η κρίση στα Στενά του Ορμούζ απειλεί ανάπτυξη, πληθωρισμό και επιτόκια

Η σύγκρουση ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν, ο Περσικός Κόλπος και η ένταση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ επαναφέρουν στο επίκεντρο τον ενεργειακό κίνδυνο. Από το συγκεκριμένο πέρασμα διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Κάθε παρατεταμένη διαταραχή αυξάνει το ενεργειακό κόστος, ενισχύει τη μεταβλητότητα στις αγορές και μεταφέρεται γρήγορα στις ευρωπαϊκές οικονομίες.

Η άνοδος του ενεργειακού κόστους περνά άμεσα στα καύσιμα, στα μεταφορικά και στο κόστος παραγωγής.

Για την Ελλάδα, με ενεργειακή εξάρτηση άνω του 70% και υψηλή συμμετοχή μεταφορών και τουρισμού στο ΑΕΠ, η γεωπολιτική ένταση μεταφράζεται σε αυξημένο πληθωρισμό και χαμηλότερη πραγματική ανάπτυξη, εξέλιξη που ενισχύει το ενδεχόμενο στασιμοπληθωριστικής πίεσης η οποία επανέρχεται στο προσκήνιο.

Η άνοδος του ενεργειακού κόστους περνά άμεσα στα καύσιμα, στα μεταφορικά και στο κόστος παραγωγής. Σε μια οικονομία όπου ενέργεια και τρόφιμα έχουν υψηλή στάθμιση στο καλάθι του πληθωρισμού, η μεταβολή της τιμής του πετρελαίου έχει δυσανάλογη επίδραση. Εάν ο πληθωρισμός κινηθεί εκ νέου σε επίπεδα 4% ή υψηλότερα, έναντι στόχου 2% της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και 2,2% του προϋπολογισμού, η αγοραστική δύναμη περιορίζεται.

Η ιδιωτική κατανάλωση αποτελεί τον βασικό πυλώνα του ελληνικού ΑΕΠ. Μια επιβράδυνση ακόμη και κατά μισή ποσοστιαία μονάδα στον πραγματικό ρυθμό αύξησης της κατανάλωσης αρκεί για να μειώσει αισθητά τη συνολική μεγέθυνση. Σε περιβάλλον υψηλών τιμών ενέργειας, το διαθέσιμο εισόδημα συρρικνώνεται, ενώ η πίεση για αυξήσεις μισθών εντείνεται. Ο συνδυασμός αυτός διατηρεί τον πληθωρισμό και δυσκολεύει την αποκλιμάκωσή του.

Ανάπτυξη υπό πίεση

Το βασικό μακροοικονομικό σενάριο για το 2026 προβλέπει ανάπτυξη γύρω στο 2,4%. Σε συνθήκες παρατεταμένης γεωπολιτικής έντασης, ο ρυθμός αυτός μπορεί να υποχωρήσει κοντά στο 1,8-2,0%. Η επιβράδυνση δεν προκύπτει μόνο από την κατανάλωση. Οι επενδύσεις επηρεάζονται άμεσα από το αυξημένο κόστος ενέργειας και από τη γενικότερη αβεβαιότητα.

Το 2026 θεωρείται κρίσιμο έτος για την απορρόφηση πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και για την ενίσχυση της παραγωγικότητας. Εάν οι επιχειρήσεις μεταθέσουν επενδυτικές αποφάσεις λόγω υψηλού κόστους και αβέβαιων προοπτικών, ο ακαθάριστος σχηματισμός παγίου κεφαλαίου θα επιβραδυνθεί. Αυτό περιορίζει όχι μόνο τον βραχυπρόθεσμο ρυθμό ανάπτυξης αλλά και τη δυνητική μεγέθυνση των επόμενων ετών.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα βρίσκεται σε δύσκολη θέση όταν ο πληθωρισμός επιμένει εξαιτίας εξωτερικού σοκ και ως εκ τούτου περιορίζεται η δυνατότητα μείωσης επιτοκίων. Για χώρες με υψηλό δημόσιο και ιδιωτικό χρέος, όπως η Ελλάδα, η διατήρηση υψηλότερου κόστους χρήματος έχει πολλαπλασιαστικές επιπτώσεις.

Υψηλά επιτόκια σημαίνουν ακριβότερο δανεισμό για επιχειρήσεις και νοικοκυριά, περιορισμό πιστωτικής επέκτασης και ενδεχόμενη αύξηση των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων σε περιβάλλον αυξημένου risk premium. Παρά την επενδυτική βαθμίδα και τα σημαντικά ταμειακά διαθέσιμα, η Ελλάδα παραμένει ευαίσθητη σε τέτοιου είδους αναταράξεις.

Εξωτερικός τομέας και ισοζύγιο

Η ενεργειακή εξάρτηση της χώρας σημαίνει ότι κάθε άνοδος της τιμής των καυσίμων αυξάνει την αξία των εισαγωγών. Ακόμη κι αν οι ποσότητες παραμείνουν σταθερές ή μειωθούν, το εμπορικό έλλειμμα διευρύνεται. Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, που τα τελευταία χρόνια παρουσιάζει βελτίωση αλλά παραμένει ευαίσθητο, μπορεί να επιβαρυνθεί.

Παράλληλα, η Ελλάδα εξαρτάται από τον τουρισμό και τις μεταφορές. Εάν η γεωπολιτική αβεβαιότητα επηρεάσει το διαθέσιμο εισόδημα των ευρωπαϊκών νοικοκυριών ή αυξήσει το κόστος μετακινήσεων, οι τουριστικές ροές ενδέχεται να επιβραδυνθούν.

Δημοσιονομικές συνέπειες

Σε περιβάλλον υψηλότερου πληθωρισμού, τα φορολογικά έσοδα αυξάνονται ονομαστικά, ιδίως μέσω ΦΠΑ και ειδικών φόρων κατανάλωσης. Το ονομαστικό ΑΕΠ ενισχύεται, βελτιώνοντας τεχνικά τον λόγο χρέους προς ΑΕΠ. Ωστόσο, η πραγματική οικονομική δραστηριότητα επιβραδύνεται.

Εάν η ανάπτυξη περιοριστεί και η κατανάλωση σε όγκο μειωθεί, η φορολογική βάση διαβρώνεται μεσοπρόθεσμα. Επιπλέον, αυξάνεται η πολιτική πίεση για μέτρα στήριξης, ιδίως σε ευάλωτα νοικοκυριά. Ο δημοσιονομικός χώρος μπορεί να συρρικνωθεί, ακόμη κι αν οι δείκτες εμφανίζονται βελτιωμένοι βραχυπρόθεσμα.

Ο κίνδυνος είναιι η σταδιακή παγίωση ενός περιβάλλοντος χαμηλότερης ανάπτυξης με επίμονες πληθωριστικές πιέσεις. Ένα τέτοιο σενάριο:

● Περιορίζει την πραγματική αύξηση εισοδημάτων

● Επιβραδύνει επενδύσεις και παραγωγικότητα

● Διατηρεί υψηλό το κόστος δανεισμού

● Αυξάνει την ευαισθησία του εξωτερικού ισοζυγίου

Η κρίσιμη μεταβλητή είναι η διάρκεια της αβεβαιότητας, καθώς αυξάνεται ο κίνδυνος να διαμορφωθεί ένα περιβάλλον όπου οι τιμές παραμένουν αυξημένες, την ώρα που η ανάπτυξη επιβραδύνεται.