Δώδεκα αδελφοποιήσεις σε 48 χρόνια: Ποιες πόλεις συνδέονται με τη Λάρισα και δεν το ξέραμε;

«Μπορείς να μου εξηγήσεις γιατί σε ένα πολύ μικρό κόμβο σε κάποιο άσχετο σημείο της πόλης υπάρχει μια ταμπέλα που γράφει «Ρίμπνικ 1640;» με ρώτησε τηλεφωνικά ένα φίλος από Αθήνα. Μόλις είχε φύγει από την πόλη. «Η Λάρισα είναι αδελφοποιημένη με το Ρίμπνικ της Πολωνίας, ίσως η αδερφοποίηση να έγινε, τυχαίως αλλά παράλληλα με την παράδοση του κόμβου, και έτσι τοποθετήθηκε εκεί η ταμπέλα που αναγράφει την χιλιομετρική απόσταση» του είπα. Λάθος πληροφορίες έδωσα, έστω κατά το ήμισυ. Η αλήθεια είναι ότι η τοποθέτηση πινακίδας στον «κόμβο Ρίμπνικ» – ναι έτσι λέγεται και ο κόμβος – στη συμβολή των οδών Κίρκης και Μανδηλαρά έγινε το 2019 όταν βρέθηκαν στη Λάρισα η πρέσβειρα της Πολωνίας στην Ελλάδα, Αννα Μπαρμπάζακ και ο δήμαρχος του Ρίμπνικ, Πιοτρ Κουτζέρα.

«Υπάρχουν και για τις άλλες αδελφοποιημένες πόλεις αντίστοιχες ταμπέλες;» με ρώτησε. Δεν ήξερα να απαντήσω. Ούτε πόσες είναι οι πόλεις αδερφές ήξερα ακριβώς, ούτε ποιες, ούτε πότε ούτε γιατί έγιναν. Έπρεπε να μάθω.

Της Εύης Μποτσαροπούλου

Λοιπόν, η Λάρισα έχει αδελφοποιηθεί με τις: Κως (1978), BanskáBystrica, Σλοβακία (1985), StaraZagora, Βουλγαρία (1985), Beltsy, Σ.Σ.Δ.Μολδαβίας (1986), KarlMarxStadt (Chemnitz), Λ. Δ. Γερμανίας (1989), Λάρνακα, Κύπρος (1990), Srbinje (Foča), Σερβία (1994), Noxville, Tenessee, ΗΠΑ (1996), Rybnik, Πολωνία (2003), Ανάπα, Ρωσία (2016), Αβιάνο, Ιταλία (2019), Μιραφλόρες, Λίμα, Περού (2019). Στον σύνολό τους είναι 12 και έλαβαν χώρα σε διάρκεια 48 ετών.

Πριν κάνω το πρώτο σχόλιο, θα πρέπει να διευκρινίσω ότι η ιστορία με την Κω κρατά πάρα πολλά χρόνια. Στην πραγματικότητα το 2021 με την απόφαση 288 επικαιροποιήθηκε η με αρ. 416/1978 Α.Δ.Σ επί δημαρχίας Μπλάνα. Από το 1978 προσπαθούσαν οι δύο πόλεις να αδελφοποιηθούν λόγου του Ιπποκράτη που τις συνδέει, αλλά τις λεπτομέρειες θα τις δούμε στο ανάλογο κεφάλαιο του timeline που θα ακολουθήσει…

Το σχόλιο αφορά τον καταμερισμό των αδελφοποιήσεων στις δημοτικές αρχές. Αυτή του Αριστείδη Λαμπρούλη κερδίζει κατά κράτος· από το 1980 έως το 1994 μετρά 6 αδελφοποιήσεις. Επί θητείας Καφφέ (1994-1998) έγινε μία, το ίδιο επί Τζανακούλη (1998-2014). Επί δημαρχίας Καλογιάννη (2014-2023) έγιναν 4, η τελευταία αφορά την περίπτωση της Κω που ξεκίνησε το 1978 επί Χονδρονάσιου. Έκτοτε, μέχρι σήμερα δεν έχει υπάρξει κάποια νέα εξέλιξη. Μήπως οι αδερφοποιήσεις έχουν ιδεολογικό πρόσημο;

Φλερτάρω με την ιδέα να προχωρήσω σε μια τέτοιου είδους ανάλυση, αλλά θα συγκρατηθώ. Έχει πολύ μεγαλύτερο ενδιαφέρον να καταλάβουμε για ποιους λόγους, σε ποιες συνθήκες και ιστορικές συνθήκες έγινε η σύλληψη της ιδέας των αδελφοποιήσεων μεταξύ πόλεων, πότε άρχισε να εφαρμόζεται και πότε επισήμως θεσμοθετήθηκε.

Η ιστορία…

Ο θεσμός της αδελφοποίησης πόλεων ξεκίνησε πολύ γρήγορα μετά το 1945, με την ένθερμη υποστήριξη δημάρχων και πολιτών, οι οποίοι ορκίστηκαν ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να κατακερματιστεί ποτέ ξανά από τον πόλεμο. Οι περισσότερες αδελφοποιήσεις πραγματοποιήθηκαν μεταξύ πόλεων από χώρες, οι οποίες μέχρι πρόσφατα, ήταν διασπασμένες λόγω του πολέμου.

Ουσιαστικά, έχει συνδεθεί με το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Εξελίχθηκε δε, σε εργαλείο πολιτιστικής, κοινωνικής και οικονομικής ανταλλαγής.

Προπολεμικά…

Ωστόσο, οι πρώτες ανεπίσημες αδελφοποιήσεις εντοπίζονται παλαιότερα. Το 1836, οι πόλεις Paderborn (Γερμανία) και Le Mans (Γαλλία) είχαν συνάψει μια πρώιμη σχέση. Η πρώτη επίσημη αδελφοποίηση θεωρείται αυτή μεταξύ Klagenfurt (Αυστρία) και Wiesbaden (Γερμανία) το 1930. Επίσης, το 1920, η πόλη Keighley (Αγγλία) “υιοθέτησε” την Poix-du-Nord (Γαλλία) μετά τον 1ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Επίσης, το 1931, το Toledo (Οχάιο, ΗΠΑ) αδελφοποιήθηκε με το Toledo (Ισπανία)· τους ένωσε το κοινό όνομα

Μεταπολεμικά…

Ο θεσμός, όπως τον γνωρίζουμε σήμερα, γεννήθηκε αμέσως μετά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου (1945). Δήμαρχοι και πολίτες, κυρίως Γερμανοί και Γάλλοι, θέλησαν να χτίσουν γέφυρες φιλίας για να αποφευχθούν μελλοντικές συρράξεις. Ο πρωταρχικός στόχος ήταν η συμφιλίωση, η ειρήνη και η ανασυγκρότηση της Ευρώπης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αδελφοποίηση του Coventry (Αγγλία) με το Στάλινγκραντ (ΕΣΣΔ) και αργότερα με τη Δρέσδη (Γερμανία), όλες πόλεις που ισοπεδώθηκαν στον πόλεμο. Η ιδέα προέκυψε ως ένας τρόπος δημιουργίας δεσμών αλληλεγγύης μεταξύ πόλεων σε συμμαχικές χώρες που βίωσαν παρόμοια καταστροφικά γεγονότα. Συγκεκριμένα, ο βομβαρδισμός του Κόβεντρι στις 14 Νοεμβρίου 1940, γνωστός ως Coventry Blitz, έπαιξε σημαντικό ρόλο. Αρχικά σχεδιάστηκε από τον τότε Δήμαρχο του Κόβεντρι , Άλφρεντ Ρόμπερτ Γκρίνλεϊ, με αποκορύφωμα ένα τηλεγράφημα προς τον λαό του Στάλινγκραντ (σημερινό Βόλγκογκραντ ) το 1942.

Το 1951, το Συμβούλιο Ευρωπαϊκών Δήμων (CEMR) έθεσε την προώθηση των αδελφοποιήσεων ως βασική προτεραιότητα, οδηγώντας σε αύξηση των συνεργασιών. «Αδελφοποίηση είναι μια Συνάντηση μεταξύ δύο ∆ήμων για να δράσουν από κοινού σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αντιμετωπίζοντας κοινά προβλήματα και δημιουργώντας στενούς δεσμούς σε φιλικό κλίμα» ήταν τα λόγια του Jean Bareth του πρώτου Γενικού Γραμματέα του Συμβουλίου Ευρωπαϊκών Δήμων και Περιφερειών (CEMR), το 1951…

Πτώση του κομμουνισμού…

Μετά την πτώση του κομμουνισμού το 1989, οι αδελφοποιήσεις επεκτάθηκαν στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Από τότε μάλιστα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υποστηρίζει οικονομικά τις αδελφοποιήσεις, ιδίως στις περιπτώσεις όπου υφίσταται ευαπόδεικτη προστιθέμενη αξία για την Ευρώπη.

Πέρα από τις αδελφοποιήσεις πόλεων (για ανταλλαγές πολιτών), η ΕΕ δημιούργησε το 1998 το “Twinning” ως εργαλείο τεχνικής βοήθειας για την αναβάθμιση των διοικητικών ικανοτήτων των υποψήφιων χωρών. Η αδελφοποίηση δεν περιορίζεται στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης – χώρες όπως η Ελβετία και η Νορβηγία συμμετείχαν πάντα ενεργά. Ωστόσο η αλήθεια είναι ότι η αδελφοποίηση έπαιξε θετικό ρόλο σε όλα τα βασικά στάδια της διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τα αρχικά 6 κράτη μέλη της.

Οι αδελφοποιήσεις στην Ελλάδα…

Ο θεσμός των αδελφοποιήσεων (Town Twinning) στην Ελλάδα αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο ήπιας διπλωματίας και τοπικής ανάπτυξης, επιτρέποντας στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) να αναπτύσσουν δεσμούς φιλίας, συνεργασίας και ανταλλαγής καλών πρακτικών με πόλεις του εξωτερικού, αλλά και εντός της χώρας.

Οι αδελφοποιήσεις δεν περιορίζονται μόνο σε τυπικές τελετές, αλλά εστιάζουν σε πολιτιστικές ανταλλαγές όπως φεστιβάλ, εκθέσεις, φιλοξενία ομάδων, στην ανάπτυξη και εξωστρέφεια  μέσω της προώθησης τοπικών προϊόντων και τουρισμού, στα Ευρωπαϊκά Προγράμματα, καθώς διευκολύνεται η συνεργασία για τη συμμετοχή σε προγράμματα (π.χ. CERV – Citizens, Equality, Rights and Values) και τέλος στις κοινές προκλήσεις μέσω της διαχείρισης κρίσεων (π.χ. COVID-19, προσφυγικό), το περιβάλλον και τις νέες τεχνολογίες.

Με την αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Ελλάδα (1974) και την ένταξη στην ΕΟΚ (1981), οι ελληνικοί δήμοι άρχισαν να αναπτύσσουν έντονη δραστηριότητα, αδελφοποιούμενοι κυρίως με πόλεις της Δυτικής Ευρώπης, αλλά και της Βαλκανικής.

Στην πορεία βέβαια κάποιες καταστάσεις βγήκαν εκτός ελέγχου…

Δεν είναι τυχαία η απόφαση 18398/2009 του Υπουργείου Εσωτερικών με την οποία τέθηκε ένα αυστηρό πλαίσιο. Ενώ θεωρητικά η 3μελής Επιτροπή του αρ. 4 παρ. 2 του Ν. 3345/2005 υπήρξε η αρμόδια για παροχή σύμφωνης γνώμης για τις διεθνείς συνεργασίες, παρατηρήθηκε το φαινόμενο πολλές ελληνικές πόλεις να έχουν προχωρήσεις τις διαδικασίες και εκ των υστέρων να ζητήσουν τη γνώμη της επιτροπής ή ακόμη χειρότερα να μην ενημερώσουν ποτέ και το Υπουργείο να λαμβάνει γνώσει τυχαία μέσα από τις ξένες πρεσβείες για παράδειγμα. Είναι εντυπωσιακό ότι μέχρι τις 10/2/2007 υπήρξαν πάνω από 350 πόλεις – μεταξύ των οποίων και 15 ελληνικές – οι οποίες δεσμεύτηκαν υπογράφοντας «Σύμφωνο των Δημάρχων» να επιτύχουν αποτελέσματα πέρα του στόχου της ΕΕ στον ενεργειακό τομέα για περικοπή εκπομπών CO2 κατά 20% μέχρι το 2020. Μόνο μία ελληνική, οι Σέρρες είχαν ενημερώσει την επιτροπή…

Ο Βασίλης Ραούλης, δημοσιογράφος στο γραφείο Τύπου του Δήμου Λαρισαίων μου εξήγησε την διαδικασία όπως αυτή προβλέπεται σήμερα βάσει νόμου… «Στο Υπουργείο Εσωτερικών υπάρχει μια 3μελής Επιτροπή, που αποτελείται από έναν εκπρόσωπο του Υπουργείου Εσωτερικών, έναν του Υπουργείο Εξωτερικών και έναν της ΚΕΔΕ. Αυτή αποφασίζει αν θα προχωρήσει μια αδερφοποίηση. Το νομικό πλαίσιο πλέον είναι πολύ πιο αυστηρό, καθώς πριν προχωρήσεις πρέπει να έχουν προηγηθεί ενέργειες, να έχουν αναπτυχθεί σχέσεις, να αποδεικνύεται ότι υπάρχουν μετακινήσεις και ανταλλαγές ομάδων. Το πρώτο βήμα είναι να υπογραφεί μεταξύ των δύο υποψήφιων προς αδερφοποίηση πόλεων ένα Σύμφωνο Φιλίας, εν συνεχεία η απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου ώστε να ακολουθήσει μια πλήρως τεκμηριωμένη πρόταση στο Υπουργείο Εσωτερικών».

Οι αδερφοποιήσεις της Λάρισας…

Πριν αναφερθούμε στις 12 που υλοποιήθηκαν, πρέπει να αναφέρουμε ότι υπήρχαν περιπτώσεις που η διαδικασία δεν προχώρησε. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η τουρκική πόλη Denizli το 2007 και το Σαντάνσκι το 2024, όπως η η κινεζικη πόλη Jiaozuo το 1989.

Κως (1978 – 2021)…

Η πρώτη και η τελευταία σε όλη αυτή τη διαδρομή μέχρι σήμερα είναι η Κως. Οι πόλεις της Λάρισας και της Κω συνδέονται με ένα ισχυρό διαχρονικό δεσμό που είναι η ζωή και το έργο του Ιπποκράτη, του πατέρα της Ιατρικής. Ο Ιπποκράτης γεννήθηκε στην Κω, το 460 π.Χ. και για μεγάλο χρονικό διάστημα έζησε και άσκησε την Ιατρική στη Λάρισα όπου και πέθανε το 377 π.Χ.

Ήταν το 1967 όταν με πρωτοβουλία του Γενικού Αρχιάτρου Δημητρίου Παλιούρα και χρηματοδότηση του Δήμου Λαρισαίων ξεκίνησε η ανέγερση Μνημείου και Μουσείου του Ιπποκράτη· ολοκληρώθηκε τέλη του 1978, τότε έγιναν και τα αποκαλυπτήρια του ανδριάντα, έργο του γλύπτη Γεωργίου Καλακαλλά.

Τότε έγινε και η πρόταση περί αδερφοποίησης για πρώτη φορά με την απόφαση 416/1978 επί δημαρχίας Μπλάνα. Η διαδικασία ολοκληρώθηκε και η απόφαση επικαιροποιήθηκε μόλις το 2021 με την απόφαση 288 του ΔΣ επί δημαρχίας Καλογιάννη.

Μπάνσκα Μπίστριτσα, Σλοβακία (1985)…

Η αδελφοποίηση με την Μπάνσκα Μπίστριτσα αποφασίστηκε στις 20 Δεκεμβρίου του 1985 επί δημαρχίας Λάμπρούλη. Τότε η πόλη ανήκε στην Τσεχοσλοβακία, σήμερα σε στη Σλοβακία.

Οι απαρχές της ιστορίας της πόλης είναι συνδεδεμένες με την εκμετάλλευση των αποθεμάτων χαλκού της περιοχής· άκμασε λόγω των ορυχείων χαλκού.

Στάρα Ζαγόρα, Βουλγαρία (1985)…  

Την ίδια μέρα, στις 20 Δεκεμβρίου του 1985, με την ίδια απόφαση του ΔΣ υπογράφηκε η αδελφοποίηση την Στάρα Ζαγόρα στη Βουλγαρία.

Μπάλτσι, Μολδαβία (1986)…

Στις 21 Φεβρουαρίου υπογράφηκε η συγκεκριμένη αδερφοποίηση. Τότε η πόλη ανήκε στην ΕΣΣΔ Μολδαβίας, πλέον όμως ανήκει στην Μολδαβία.

Το Μπάλτσι, προφέρεται και Μπέλτσι, είναι η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη σε έκταση και οικονομική σημασία μετά το Κισινάου και συχνά αποκαλείται ως «η βόρεια πρωτεύουσα». Είναι το κατεξοχήν βιομηχανικό, πολιτιστικό και εμπορικό κέντρο και κόμβος μεταφορών στο βόρειο τμήμα της χώρας. Βρίσκεται 127 χλμ. βόρεια από την πρωτεύουσα Κισινάου, και δίπλα στον ποταμό Ράουτ, ένα παραπόταμο του Δνείστερου, σε ένα ημιορεινό τοπίο της Στέππας του Μπέλτσι.

Κέμνιτς, Γερμανία (1989)

Όταν αποφασιστηκε η εν λόγω αδερφοποίηση το Κέμνιτς λεγόταν Karl Marx Stadt και ανήκε στη τότε Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας. Το 1990 το όνομά της άλλαξε μετά από δημοψήφισμα. Είναι η τρίτη μεγαλύτερη ως προς τον πληθυσμό πόλη του Κρατιδίου της Σαξονίας, στη Γερμανία. Η οικονομία της πόλης βασίζεται στον τομέα των υπηρεσιών και την μεταποιητική βιομηχανία. Το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο του Κέμνιτς διαθέτει, περίπου, 10.000 φοιτητές.

Λάρνακα, Κύπρος (1990)

Ο θεσμός των αδελφοποιήσεων μεταξύ πόλεων της Κύπρου και του εξωτερικού άρχισε μετά την ανεξαρτησία της Κύπρου το 1960 σε μια προσπάθεια άλλων χωρών να τη βοηθήσουν μετά την Τουρκική Εισβολή.

Η αδελφοποίηση της Λάρισας και της Λάρνακας έγινε στα τέλη του Μάρτη του 1990, επί δημαρχίας Λαμπρούλη και πάλι. Σήμερα αποτελεί την τρίτη σε μέγεθος πόλη του νησιού και κατά πολλούς η όμορφη.

Σερμπινιέ  Σερβία – Φότσα Βοσνία Ερζεγοβίνη (1994)

Είναι η τελευταία αδερφοποίηση που κάνει ο Αριστείδης Λάμπρούλης. Και πάλι η πόλη είχε άλλο όνομα και ανήκε σε άλλη χώρα στην αρχή… ήταν η Σερμπινιέ της Σερβίας η οποία όμως πλέον ονομάζεται Φότσα και ανήκει στην Βοσνία και Ερζεγοβίνη.

Νόξβιλ, Τέννεση ΗΠΑ (1996)

Επί δημαρχίας Καφφέ η Λάρισα αδερφοποιείται με μια πόλη των ΗΠΑ. Πρόκειται για το Νόξβιλ που είναι μια πόλη στην πολιτεία Τενεσί και έδρα της κομητείας Νοξ. Μετά τον Εμφύλιο, το Νόξβιλ αναπτύχθηκε γρήγορα ως κέντρο εμπορίου χονδρικής και κατασκευαστικό κέντρο.

Ρίμπνικ, Πολωνία (2003)

Ο δήμος Λαρισαίων έκανε αδελφοποίηση με την συγκεκριμένη περιοχή τον Μάϊο του 2003 επί δημαρχίας Τζανακούλη. Η πόλη βρίσκεται στη Νότια Πολωνία κοντά στα σύνορα με την Τσεχία. Έχει πληθυσμό περίπου όσο αυτόν της Λάρισας. Το όνομά της δε προέρχεται από την πολωνική λέξη ψάρι και σημαίνει «μικρή λίμνη με ψάρια» στην αρχαία Πολωνική γλώσσα. Το όνομα υποδηλώνει την σημασία της εκτροφής ψαριών για την οικονομία της πόλης στον Μεσαίωνα, που αντανακλάται και στο οικόσημό της μέχρι σήμερα.

Ανάπα, Ρωσία (2016)

Η ένωση με τη ρωσική πόλη της Ανάπα, που θεωρείται τουριστικό θέρετρο της Μαύρης θάλασσας, δεν είναι τυχαία. Η Ελληνική Κοινότητα της Ανάπα αριθμεί περίπου 3.500 Έλληνες Ποντίους, είναι ιδιαίτερα δραστήρια και ενδιαφέρεται για την διατήρηση των παραδόσεων και την ισχυροποίηση των δεσμών με την Ελλάδα.

Μιραφλόρες Περού (2019)

Το καλοκαίρι του 2019 η Λάρισα πραγματοποίησε αδελφοποίηση με μια πόλη της Λατινικής Αμερικής. Κάπως τυχαία. Η Λάρισα και η Μιραφλόρες συμμετείχαν ως partners στο ίδιο ευρωπαϊκό πρόγραμμα και επειδή έμεινα ιδιαίτερα ευχαριστημένοι από τη συνεργασία έκαναν επίσημη πρόταση για αδερφοποίηση, την οποία και αποδέχτηκε η δημοτική αρχή Καλογιάννη.

Η Μιραφλόρες βρίσκεται στη Λίμα, την πρωτεύουσα δηλαδή του Περού. Πρόκειται για μια μαγευτική περιοχή με εντυπωσιακή θέα στον Ειρηνικό ωκεανό.

Αβιάνο, Ιταλία (2019)

Στο Αβιάνο της Ιταλίας υπεγράφη το πρωτόκολλο αδελφοποίησης επί δημαρχίας Καλογιάννη. Οι σχέσεις τους κρατούσαν ήδη 40 χρόνια. Προέκυψαν από ένα ιδιαίτερα δυσάρεστο γεγονός. Στις 24 Μαΐου 1979 συνέβη ένα δυστύχημα με το λεωφορείο που μετέφερε χορευτές του ιταλικού συγκροτήματος «Federico Angelica» από την πόλη του Αβιάνο· έχασαν την ζωή τους οκτώ άνθρωποι και πολλοί τραυματίστηκαν. Η ανταπόκριση των φορέων και των κατοίκων της Λάρισας που έσπευσαν να δώσουν αίμα και να στηρίξουν τους Ιταλούς, έφερε τις δυο πόλεις πολύ κοντά.