Δεν ήταν μόνο ο Covid-19: Τι αποκαλύπτει ο Κων. Γουργουλιάνης και η Μ. Ξιφάρα για την πανδημία και την «αόρατη κρίση» που την συνόδευσε

Ένα από τα σημαντικότερα, αλλά λιγότερο συζητημένα, διδάγματα της πανδημίας Covid-19 αναδεικνύουν δύο υγειονομικοί επιστήμονες με αφορμή τη συμπλήρωση έξι ετών από το πρώτο κρούσμα στην Ελλάδα, στις 26 Φεβρουαρίου 2020. Μαζί με τον ιό εξαπλώθηκε και μια «πανδημία πληροφορίας», η λεγόμενη infodemic, η οποία επηρέασε τη στάση των πολιτών και δοκίμασε την εμπιστοσύνη σε θεσμούς και επιστήμη.

Στην κοινή τους ανακοίνωση, η Μάρντη Α. Ξιφαρά, υποψήφια διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, και ο Κωνσταντίνος Ι. Γουργουλιάνης, καθηγητής Πνευμονολογίας και πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, επισημαίνουν ότι η πανδημία δεν υπήρξε μόνο υγειονομική κρίση αλλά και κρίση επικοινωνίας. Όπως τονίζουν, η υπερπληροφόρηση και η συχνά αντιφατική παρουσίαση των γεγονότων ενδέχεται να μείωσαν την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων δημόσιας υγείας και να διαμόρφωσαν στάσεις και συμπεριφορές στον ελληνικό πληθυσμό.

Στο πλαίσιο της ανάλυσής τους μελέτησαν την πλαισίωση των ειδήσεων για την Covid-19 σε τρεις κρίσιμες περιόδους: Μάρτιος-Μάιος 2020, Οκτώβριος 2020-Ιανουάριος 2021 και Μάρτιος-Μάιος 2021. Η έρευνα εστίασε σε τρεις εφημερίδες πανελλήνιας κυκλοφορίας με διαφορετικό πολιτικό προσανατολισμό και βασίστηκε στη συγκριτική ανάλυση των τίτλων των πρωτοσέλιδων, ώστε να αναδειχθεί η κύρια θεματολογία και ο τρόπος με τον οποίο τα μέσα πλαισίωσαν την πανδημία.

Κατά την πρώτη φάση, που χαρακτηρίστηκε από αιφνιδιασμό και φόβο, και οι τρεις εφημερίδες υιοθέτησαν στάση συσπείρωσης. Προέβαλαν την ανάγκη εμπιστοσύνης στους θεσμούς και την επιστημονική κοινότητα, καθώς και τη σημασία της συλλογικής πειθαρχίας. Η έμφαση δόθηκε στην έγκαιρη λήψη μέτρων και στην ευθύνη των πολιτών.

Στη δεύτερη φάση, με την κορύφωση του δεύτερου κύματος, τα διαδοχικά lockdown και την εμφανή κοινωνική κόπωση, η πλαισίωση διαφοροποιήθηκε. Η θεματολογία έγινε πιο σύνθετη και εντάθηκε η πολιτική κριτική. Οι οικονομικές συνέπειες, οι αντοχές του συστήματος υγείας και οι κοινωνικές επιπτώσεις βρέθηκαν στο προσκήνιο.

Η τρίτη φάση, με την έναρξη των εμβολιασμών του γενικού πληθυσμού, συνοδεύτηκε από την ελπίδα επιστροφής στην κανονικότητα αλλά και από έντονη κοινωνική πόλωση γύρω από την εμπιστοσύνη στα μέτρα και τα εμβόλια. Ανάλογα με τον ιδεολογικό τους προσανατολισμό, οι εφημερίδες είτε ανέδειξαν την αποτελεσματικότητα των εμβολίων και την ανάγκη επιστημονικής τεκμηρίωσης είτε έδωσαν μεγαλύτερη έμφαση στις κοινωνικές ανισότητες, τις ελλείψεις του συστήματος υγείας και την κριτική στον κυβερνητικό χειρισμό.

Όπως επισημαίνουν οι δύο επιστήμονες, η κάλυψη της πανδημίας στην έντυπη ενημέρωση κινήθηκε σε ένα φάσμα που εκτείνεται από τη διαρκή στήριξη της κυβερνητικής πολιτικής έως την ανάδειξη μιας εικόνας κρατικής ανεπάρκειας με δυσανάλογες συνέπειες για τους οικονομικά ασθενέστερους. Η διαφορετική πλαισίωση, ιδίως όταν υιοθετήθηκε περιπτωσιολογική προσέγγιση, φαίνεται ότι επέτεινε την κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς και την επιστήμη.

Το βασικό συμπέρασμα που αναδεικνύουν είναι ότι η διαχείριση μιας υγειονομικής κρίσης δεν αφορά μόνο τα μέτρα και τις υποδομές, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο η πληροφορία μεταδίδεται και ερμηνεύεται. Η πρόληψη των μελλοντικών «infodemics», σημειώνουν, αποτελεί κρίσιμο ζητούμενο για την ανθεκτικότητα της κοινωνίας απέναντι σε νέες κρίσεις.

newsroom onlarissa.gr