75 χρόνια Φιλαρμονική Λάρισας: Κι όμως υπάρχει αναφορά από το 1897… σχεδόν 130 χρόνια πριν! (φωτό)

Στις 6 Δεκεμβρίου του 2025 έγινε μια επετειακή εκδήλωση στο ΔΩΛ για τα 75 χρόνια της Φιλαρμονικής της πόλης. Ιδρύθηκε το 1950 και λειτούργησε το 1952. Επί δημαρχίας Καραθάνου. Θεωρητικά, είχα όλα τα στοιχεία που χρειαζόμουν για να προχωρήσω στο αφιέρωμα.

Ωστόσο, μία λέξη στο βιβλίο «Η Χρυσή Βίβλος του Δήμου Λαρίσης» του κ. Βάσου Καλογιάννη μου ανέτρεψε όλο τον προγραμματισμό… Το «επανεσυνεστήθη». Συγκεκριμένα στη σελίδα 286. «Εν πάσει περιπτώση, επί των ημερών του πλατύκαρδου εκείνου οραματιστού αλλά και πραξιολόγου συγχρόνως δημάρχου, επανεσυνεστήθη η Φιλαρμονική του Δημοτικού Ωδείου η οποία λαμπρύνει την φιλόμουσον πόλιν (…)».

Και εκεί προέκυψε το ερώτημα, πότε τελικά ιδρύθηκε για πρώτη φορά;

Της Εύης Μποτσαροπούλου

Το βατό αφιέρωμα, έγινε μόλις δύσβατο. Απαίτησε έρευνα και διάβασμα. Και πάλι το συμπέρασμα δεν είναι ξεκάθαρο. Μόνο έμμεσα μπορούμε να καταλήξουμε ότι υπήρχε από τα τέλη του 19^ου, ενδεχομένως άμα τη απελευθέρωση της πόλις από τους Τούρκους το 1881, αν και δεν αναφέρεται τίποτα σχετικά κατά τη θητεία του Χασάν Ετέμ Καντηραγά, του πρώτου δημάρχου της ελεύθερης Λάρισας.

Η πρώτη αναφορά γίνεται εν έτη 1896 και επί δημαρχίας Κωνσταντίνου Αναστασιάδη. Στη σελ. 152 του ως άνω βιβλίου αναφέρεται ότι «Το ΔΣ της 4-7-1896 (Πραξ. 57): Εγκρίνει τα πρακτικά διενεργηθείσης δημοπρασίας δρχ. 630 δια την μεταφοράν εκ της πλατείας Αλκαζάρ της μαρμάρινης εξέδρας της Μουσικής (Φιλαρμονικής του Δήμου) εις την Πλατείαν Δικαστηρίων, την μόνη θέσιν όπου λαμβάνει αναψυχήν ο κόσμος και εν η συγκεντρούται όλη η Λάρισα και εν η παιανίζει η Μουσική εις ορισμένες ημέρες της εβδομάδας και ήτις υποπίπτει εις την αντιλήψιν των ξένων».

Στη συνέχεια δε παρατίθεται ένα δημοσίευμα της «Ελευθερίας» που συνέταξε ο κ. Α. Χατζηευθυμίου… με τίτλο «Κατάστασις αποζημειώσεως του προσωπικού της δημοτικής Μουσικής Λαρίσης του μηνός Μαρτίου του έτους 1897»…

«Ἄς τραβήξουμε γιὰ λίγο σήμερα τὴν αὐλαία τοῦ παρελθόντος γιὰ νὰ δοῦμε στὸ βάθος τῆς σκηνῆς τοὺς νέους τῆς ἐποχῆς ἐκείνης νὰ διαβαίνουν καμαρωτά, μὲ τὶς φανταχτερὲς στολές. Τὸ σκηνικό, τότε ὅπως καὶ τώρα τὸ ἴδιο ἐπιβλητικό καὶ τὸ θέαμα μεγαλοπρεπές. Θαυμασμὸς καὶ χειροκροτήματα τοῦ κόσμου πρὸς τὸ τμήμα τῆς δημοτικῆς μουσικῆς.

«Ἄς προχωρήσουμε ὅμως. Ἡ κατάσταση περιλαμβάνει 16 ὀνόματα παλαιῶν Λαρισαίων, ἐκτελεστῶν τῆς τότε Φιλαρμονικῆς. Καὶ ἦταν αὐτοὶ οἱ Λουκᾶς Ἀνεμογιάννης, ἀρχιμουσικός, Δημ. Λιόσης, Βασ. Καράγεωργας, Δημ. Ἀθανασίου, Γεώργ. Παπουτσῆς, Σπυρ. Μπαλέστρας, Σ. Τσιρακτόπουλος, Ἰωάννης Κουτσός, Βασ. Κουτσός, Χρ. Παπαματθαίου, Ἀθ. Κατσούλας, Γεωργ. Τσιρακτόπουλος, Δημ. Ἀργυρόπουλος, Γιοσέφ Γιαχμπιτές, Δημ. Πυργόπουλος καὶ Χρ. Γιαλούρης μουσικοί.

Πλάι σὲ κάθε ὄνομα εἶναι σημειωμένη ἡ μηνιαία ἀποζημίωσις ἑνὸς ἑκάστου ἐκτελεστοῦ γιὰ τὶς ὑπηρεσίες ποὺ προσέφερε κατὰ τὸν Μάρτιο τοῦ 1897.

«Ἀπ’ αὐτὴ τὴν στήλη ἀντιγράφουμε: Λ. Ἀνεμογιάννης δρχ. 80, Δ. Λιόσης 50, Β. Καράγεωργας καὶ Δ. Ἀθανασίου ἀπὸ 45, Γ. Παπουτσῆς, Σ. Μπαλέστρας, Σ. Τσιρακτόπουλος, Ἰ. Κουτσός καὶ Χ. Παπαματθαίου ἀπὸ 40, Ἀ. Κατσούλας, Γ. Τσιρακτόπουλος ἀπὸ 35, Δ. Ἀργυρόπουλος 30, Γ. Γιαχμπιτές 20, Δ. Πυργόπουλος 15, Χ. Γιαλούρης 9 καὶ Β. Κουτσός 40.

«Ἡ κατάσταση πληρωμῆς εἶναι κλεισμένη μὲ τὴν ἡμερομηνίαν 1η Ἀπριλίου 1897 μὲ σύνολον 604 δρχ. ὑπογεγραμμένη ἀπὸ τὸν ἀρχιμουσικὸ Λ. Ἀνεμογιάννη καὶ θεωρημένη ὑπὸ τοῦ τότε δημάρχου Λαρίσης Κων/νου Ἀναστασιάδη.

Στὴν στήλη τῶν παρατηρήσεων πλάι στὰ ὀνόματα τῶν μουσικῶν Ἰ. καὶ Β. Κουτσοῦ εἶναι σημειωμένη ἡ παρατήρησις: Νὰ κρατηθῇ τὸ χρέος των πρὸς ἐμέ.

«Καὶ τότε ὅπως καὶ τώρα ἡ Δημοτικὴ μουσικὴ ἔκανε ἐμφανίσεις. Τότε μάλιστα ἦταν προγραμματισμένη ἡ ἅπαξ τῆς ἑβδομάδος ἐμφάνισίς της εἰς τὸν πρὸ τοῦ διοικητηρίου χῶρον, ὅπου σήμερα ἡ κεντρικὴ πλατεία.

«Οἱ 16 αὐτοὶ συμπολῖτες μας μουσικοὶ ἀποτελοῦσαν γιὰ τὴν ἐποχὴ τους τὸν πυρήνα, ἄς τὸν ἀποκαλέσουμε ἔτσι, τῶν φιλιμούσων Λαρισαίων.

«Ἡ δημοτικὴ μουσικὴ καὶ τότε ἦταν ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ λαμπρὰ καὶ τὰ πιὸ θαυμαστὰ ἰδρύματα τῆς Λαρίσης καὶ οἱ ἐμφανίσεις της σκόρπιζαν ρίγη θαυμασμοῦ καὶ συγκινήσεως, μετεῖχε σ’ ὅλες τὶς ἐπίσημες ἐκδηλώσεις καὶ μὲ διάφορα θούρια ζωντάνευε τὸν ἐνθουσιασμὸ τοῦ πλήθους, ποὺ ξέσπαζε, ὅπως λένε οἱ παλαιοί, σὲ πανδαιμόνιο χειροκροτημάτων. Κι’ αὐτὴ ἦταν στὴν πραγματικότητα ἡ καλυτέρα ἀμοιβὴ γιὰ τοὺς ἐκτελεστὰς τῆς Δημοτικῆς Μουσικῆς ποὺ δὲν ἦταν ἄλλη ἀπὸ τὴν Φιλαρμονική μας».

Από το παραπάνω λοιπόν δημοσίευμα καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι το 1987 υπήρχε ήδη Φιλαρμονική Μπάντα που λεγόταν «το τμήμα της δημοτικής μουσικής» η οποία αποτελούνταν από 16 άτομα τα οποία αναφέρονται ονομαστικά…

Η Δημοτική Μουσική (Φιλαρμονική) το 1902 επί δημαρχίας Αναστάσιου Ζαρμάνη συγχωνεύεται με απόφαση του ΔΣ της 18-5- 1902 με τη Μουσική (μπάντα) του Μουσικογυμναστικού Συλλόγου Λαρίσης υπέρ του οποίου εγκρίθηκε το ποσό των 5000 δρχ. (βλ. σελ. 168 του ως άνω βιβλίου Βάσου Καλογιάννη).

Η επανίδρυση της Φιλαρμονικής το 1950…

Η Φιλαρμονική του Δήμου Λαρισαίων επανασυστάθηκε το 1950, μεταπολεμικά, από τον τότε δήμαρχο Δημήτριο Καραθάνο. Η πρώτη εμφάνισή της έγινε το 1952 με πρώτο αρχιμουσικό τον Γ. Καμηλιέρη… Τις πληροφορίες που ακολουθούν τις παίρνουμε από το προσωπικό αρχείο του Πέτρου Χατζή, οποίος υπήρξε τότε ένα από τα ιδρυτικά μέλη σε ηλικία μόλις 9 ετών.

Τα μαθήματα γινόταν δωρεάν στα παιδιά και τους νέους που ενδιαφέρονταν και ο δήμος τους παρείχε τα μουσικά όργανα τα οποία είχαν φτάσει όλα στη Λάρισα το 1950 από την Ιταλία. Κάθε μέλος έπρεπε να περάσει πρώτα από το Δημοτικό Γιατρό, να εξεταστεί ώστε να του επιτραπεί να παραλάβει το όργανό του. Το όργανα που είχε η Φιλαρμονική ήταν πνευστά και κρουστά και δη… αφενός κλαρινέτο, κλαρινίτο (για τους πιο μικρούς), φλάουτο, κορνέτες, φλι-κόρνα, τρομπόνι, εφώνιο, μπάσο (τούμπα), και αφετέρου γκρανκάσα, τύμπανο και πιατίνια.

Τα μαθήματα γινόταν πρακτικά. Ο Γ. Διαγάσης τους μάθαινε όλα τα όργανα. Τους μάθαινε στην πράξη πώς να προσαρμόζουν τα χείλη τους στα επιστόμια, πώς να παράγουν ήχους και πώς να αντιστοιχούν τους ήχους στις νότες. Κανείς σχεδόν τότε δεν είχε γνώσεις μουσικής. Εκεί μάθαιναν και δυο φορές την εβδομάδα στα μαθήματα σολφέζ που γινόταν στο ωδείο για να αρχίσουν να αντιλαμβάνονταν τις νότες.

Ο πρώτος χώρος που παραχωρήθηκε στη Φιλαρμονική για να κάνει τις πρόβες της ήταν το κτίριο στο σταθμό, επί της οδού Μετεώρων, την παλιά Βασιλέως Κωνσταντίνου. Ο φόρος, έτσι ήταν γνωστό στους Λαρισαίους καθώς εκεί σταματούσαν όσοι έφταναν στη Λάρισα από την πλευρά των Φαρσάλων και πλήρωναν το αντίτιμό της εισόδου. Τότε η Λάρισα έφτανε μέχρι την Ηρώων Πολυτεχνείου που ήταν τάφρος· από εκεί και έπειτα υπήρχε μόνο το εργοστάσιο μαρμάρων του Σκούταρη, οι σιδηροδρομικές γραμμές και το νεκροταφείο… Τα παιδιά, τα μέλη της μπάντας εκείνο το πρώτο κτίριο το λέγαν το «Ίδρυμα»…. Λίγο αργότερα απέναντι ακριβώς άνοιξε ο θερινός κινηματογράφος ΡΕΞ.

Αργότερα, μεταφέρθηκαν στο ΟΥΗΛ, στο χώρο που έδινε παραστάσεις κάποια στιγμή και το Θεσσαλικό Θέατρο, μετά τους έβαλαν στο υπόγειο του ΔΩΛ αλλά τους μετέφεραν γρήγορα γιατί γινόταν πολύ μεγάλη φασαρία. Ύστερα πήγαν στο υπόγειο στο Χατζηγιάννειο και εν τέλει, μετά από όλη αυτή την περιπλάνηση, εγκαταστάθηκαν σε χώρο του Μύλου του Παππά όπου παραμένουν μέχρι και σήμερα.

Οι κατηγορίες των μουσικών ήταν οι δόκιμοι (δεν είχαν πάρει ακόμη όργανο δικό τους), η Γ΄, η Β΄ και η Α΄. Στην Α΄ ανήκαν οι σολίστ, όπως ο Τσανακάς, ο Βρυώνης κ.α. Για να αλλάξουν κατηγορία δίνανε εξετάσεις· ερχόταν από την Αθήνα ο μουσουργός κ. Ευαγγελάτος που ήταν ο τότε Διευθυντής του Ωδείου Αθηνών και της Λυρικής· εδώ συστηνόταν 3μελής επιτροπή από καθηγητές του ΔΩΛ.

Το προσωπικό της Φιλαρμονικής αποτελούνταν από Γ. Καμηλιέρη (μαέστρος), τον Γ. Δαγιάση (επιμελητής) και τον Αγ. Πριονά (αργότερα τέλεσε και χρέη αρχιμουσουργού). Πριν από κάθε πρόβα ο μαέστρος έδινε στον επιμελητή το ρεπερτόριο και εκείνος έκανε τη διανομή στους μουσικούς. Βάσει καταστατικού έπρεπε να κάνουν 36 υπηρεσίες (εμφανίσεις) κατά τη διάρκεια του έτους. Συνήθως τις υπερκαλύπτανε, καθώς δεν υπήρχαν άλλες Φιλαρμονικές Μπάντες, οπότε η δική μας πήγαινε στην Ελασσόνα, τα Φάρσαλα, τον Πλατύκαμπο, στο Κιλελέρ για την επέτειο· εκεί μάλιστα παίζανε 4 φορές, καθώς άλλη εκδήλωση έκανε η Κοινότητα, άλλη η Νομαρχία και άλλες τα κόμματα.

Οι μουσικοί ιδρυτικά μέλη & οι μαέστροι…

Οι μουσικοί που αποτέλεσαν τα ιδρυτικά μέλη της Φιλαρμονικής ήταν οι:

Ν. Βρυώνης, Ε. Φιλιππίδης, Κ. Μητσικώστας, Κ Σαμπάνης, Σ. Καραγιάννης, Π. Πινακάς, Β. Μανάκας, Π. Δρέντζας, Γιούμης. Κ. Μπούτλας, Α. Σκόνδρας, Π. Μάρκος, Κ. Πούλιος, Δ. Αβραμίδης, Κ Σπιτιέρης, Ζαμπούνης, Γ. Τσανακάς, Απ. Γαλανόπουλος, Δ. Τζούβαρης, Αποστόλου, Ε. Βοζαλής, Σακελαρίδης, Θ. Τζερκέζος, Τσουμάκος, Κ. Αντωνάκος, Α. Βακαλαθανασιου, Θ. Διαμαντής, Ν. Ορφανίδης, Φ. Σαμπάνης, Π. Χατζής, Γ. Φράκτης, Ν. Πράντζος, Β. Μηνάς, Γ. Μηνάς, Κ Στεργίου, Β. Λεοντόπουλος, Μαργέτος, Κ. Σαρλικιώτης, Στ. Ναούμ και Γ. Χατζούλης.

Τα 40 αυτά άτομα αποτέλεσαν το βασικό πυρήνα της μπάντας. Κατά καιρούς άλλοι έφευγαν και άλλοι ερχότανε. Κάποια στιγμή, περίπου το  1965, τα μέλη έφτασαν τα 70 και δεν υπήρχαν διαθέσιμες στολές…

Ο πρώτος μαέστρος ήταν ο Γεώργιος Καμηλιέρης ο οποίος ανέλαβε καθήκοντα από το 1952 μέχρι και τον θάνατο του. Κυριολεκτικά. Πέθανε πάνω στη σκηνή του ΔΩΛ την ώρα η Φιλαρμονική έγινε παράσταση! Ως αναπληρωτής ανέλαβε ο Άγγελος Πριονάς. Στις αρχές του 1970 μαέστρος έγινε ο Γιάννης Τσανακάς. Επί θητείας του η μπάντα αναβαθμίστηκε σε απόδοση και σε ρεπερτόριο. Δημιούργησε ταυτόχρονα μια ξεχωριστή ορχήστρα μόνο με πνευστά. Από το 1987 έγινε και Διευθυντής του ΔΩΛ. Τότε δημιουργήθηκε και η συμφωνική ορχήστρα του ΔΩΛ, οι χορωδίες (μικτή, ανδρών, γυναικών), επανιδρύθηκε η Φιλαρμονική Τυρνάβου και Ελασσόνας. Πέθανε το 1992.

Μετά το 1985 χρέη μαέστρου ανέλαβε και πάλι ο Άγγελος Μηνάς ως αναπληρωτής. Ακολούθησε ο Αντώνης Βακαλαθανασίου μέχρι τις αρχές του 1990 που ανέλαβε ο Γιώργος Μηνάς. Τότε η Φιλαρμονική έκανε πολλά ταξίδια στο εξωτερικό συμμετέχοντας σε διάφορα φεστιβάλ· μέχρι και μέσα στο Άουσβιτς παίξανε, όχι επίσημα αλλά με δική τους πρωτοβουλία… Σήμερα μαέστρος της Φιλαρμονικής είναι η Μαρία Παναγοπούλου η οποία ανέλαβε μετά τον θάνατο του Γιώργου Μηνά.

Οι αντιδράσεις…

Όλα αυτά τα χρόνια δεν υπήρξαν εντελώς ρόδινα. Προέκυψαν κυρίως δύο θέματα. Ενώ επί σειρά ετών υπήρχε ένα δημοτικός τέλος του ύψους του 10% το οποίο πήγαινε υπέρ της Φιλαρμονικής, μια πρακτική που ακολουθούσαν και άλλες πόλεις· αυτό καταργήθηκε μετά από έντονες αντιδράσεις των κινηματογραφιστών της πόλης.

Επίσης, το 1985 η Φιλαρμονική κινδύνεψε να διαλυθεί επί δημαρχίας Λαμπρούλη. Τα μέλη θεώρησαν τις πρακτικές της περιόδου ως διωγμό.

Ενδιαφέρον έχει το φύλλο υπ΄ αριθμ. 12077 του Ημερήσιου Κήρυκα που δημοσιεύτηκε στις 3 Απριλίου 1985, όπου το θέμα της Φιλαρμονικής παίζει στο πρωτοσέλιδο με τίτλο «Τον πρωτοφανή διωγμό τους καταγγέλλουν οι εκτελεστές της Φιλαρμονικής Λαρίσης». Το παραθέτουμε ως φωτογραφικό στιγμιότυπο…

ΥΣ.1 Τα μέλη που τιμήθηκαν κατά την τελετή του Δεκεμβρίου είναι οι: Γεώργιος Καμηλιέρης, Αντώνης Βακαλαθανασίου, Γιάννης Τσανακάς, Πέτρος Χατζής, Φόρης Σαμπάνης, Βασίλης Λεοντόπουλος, Στέλιος Αποστόλου, Σταύρος Χατζηβασίλης, Γιώργος Μηνάς, Γιώργος Χατζούλης, Μαρία Παναγοπούλου.

ΥΣ.2 Αυτό που μου μένει από όλο το αφιέρωμα είναι η ατάκα του Πέτρου Χατζή «Εμείς δεν παίζαμε για τα λεφτά. Παίζαμε για τη στολή. Ήταν πολύ μεγάλη τιμή για μας να φοράμε τη στολή της Φιλαρμονικής Λαρίσης… Για να το καταλάβεις είναι όπως λέμε ότι οι ποδοσφαιριστές παίζουν για τη φανέλα!».