«Το δίκαιο είμαι …ΕΓΩ!»

Η φράση δεν είναι απλώς προκλητική ή κραυγαλέα αλαζονική. Είναι κυρίως επικίνδυνη. Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει ότι «δεν ΜΟΥ χρειάζεται το διεθνές δίκαιο» και «μόνο ΕΓΩ μπορώ να περιορίσω και να σταματήσω τον εαυτό μου», δεν εκφράζει μια προσωπική ιδιορρυθμία. Παρουσιάζει και περιγράφει ένα νέο δόγμα εξουσίας, όπου οι κανόνες αντικαθίστανται από τη βούληση του ισχυρού και η νομιμότητα υποχωρεί μπροστά στη σκοπιμότητα.

Από τη Βενεζουέλα έως τη Γροιλανδία, με διαφορετικά ίσως μέσα, αλλά την ίδια λογική, ξεδιπλώνεται μια κυνική αντίληψη για τη διεθνή τάξη. Άλλοτε με την απειλή στρατιωτικής επέμβασης και την «αλλαγή καθεστώτος», άλλοτε με οικονομικά ανταλλάγματα και την ωμή- σε δημόσια θέα, απόπειρα εξαγοράς λαών και εδαφών. Το κοινό νήμα είναι η απαξίωση της κρατικής κυριαρχίας και του διεθνούς δικαίου ως …ενοχλητικών εμποδίων στην άσκηση ισχύος. Το πρωτοφανές του πράγματος σχετίζεται όχι τόσο με αυτή καθαυτή την ενέργεια – άλλωστε, τα «μάτια» της ιστορίας έχουν καταγράψει ουκ ολίγα τέτοια και παρόμοια-, αλλά με τον κυνισμό και την “live” μετάδοση της ακραίας παράκαμψης του διεθνούς δικαίου και της επίδειξης ισχύος.

Η περίπτωση της Βενεζουέλας είναι χαρακτηριστική. Το ζήτημα που απασχολεί δεν είναι η κοινή και πέραν κάθε αμφιβολίας διαπίστωση ότι ο Μαδούρο ήταν δικτάτορας και το καθεστώς που δημιούργησε, τυραννικό. Δεν χωρά καμία εξιδανίκευση. Αυτό ήταν. Το πραγματικό πρόβλημα όμως είναι το προηγούμενο που δημιουργείται όταν η σύλληψη ή η ανατροπή ενός αρχηγού κράτους αντιμετωπίζεται ως αποδεκτή πρακτική, εκτός κάθε συλλογικής απόφασης νομίμων οργανισμών και οργάνων, εκτός κάθε πλαισίου του ΟΗΕ και του διεθνούς δικαίου. Όταν η «δημοκρατία» μετατρέπεται σε πρόσχημα για στρατιωτικές ή υβριδικές επεμβάσεις, όταν η «δημοκρατία» αποτελεί την επίφαση, ενώ η αλήθεια είναι το πετρέλαιο, που γέμισε τα ρουθούνια και κατέκλυσε το μυαλό, τότε παύει να είναι αξία και γίνεται εργαλείο. Η Ιστορία όμως, έχει δείξει πολλές φορές, ότι τέτοιες πρακτικές δεν γεννούν ελευθερία, αλλά αστάθεια, εμφύλιες συγκρούσεις και έναν κόσμο διαρκούς ανασφάλειας.

Η Γροιλανδία αποκαλύπτει μια ακόμη, ίσως πιο ανησυχητική διάσταση. Όχι την επιβολή με τα όπλα, αλλά την επιβολή με το χρήμα. Η δημόσια συζήτηση περί εξαγοράς ενός εδάφους και η κυνική αναφορά σε οικονομικά ανταλλάγματα προς τους κατοίκους του, συνιστούν νεοαποικιακή λογική χωρίς προσχήματα. Η κυριαρχία αντιμετωπίζεται ως εμπορεύσιμο αγαθό και οι λαοί ως πληθυσμοί προς διαπραγμάτευση, με τα εκατομμύρια να παρελαύνουν σε δημόσιες δηλώσεις. Αν δεν μπορείς να επιβληθείς στρατιωτικά, εξαγοράζεις απλώς τη  «συναίνεση». Αν δεν πείθεις με αξίες, αντικαθιστάς την πολιτική με συναλλαγή. Τόσο απλά!

Το πιο επικίνδυνο στοιχείο, ωστόσο, δεν είναι καμία μεμονωμένη περίπτωση. Είναι η κανονικοποίηση αυτής της λογικής. Όταν η διεθνής κοινότητα αποδέχεται, επικροτεί, ή ακόμη και με τη σιωπή της ενσωματώνει ! την ιδέα ότι κάποιοι αποφασίζουν ποια κράτη δικαιούνται πλήρη κυριαρχία, ποιοι ηγέτες είναι «ανεκτοί» και ποια σύνορα μπορούν να τεθούν υπό αμφισβήτηση, τότε ο κόσμος παύει να κυβερνάται από κανόνες και λειτουργεί «κατά περίπτωση» και με «προηγούμενα».

 Και σε έναν κόσμο «προηγουμένων», κανείς δεν είναι πραγματικά ασφαλής.

Για χώρες όπως η Ελλάδα, που θεμελιώνουν την ασφάλεια, τη σταθερότητα και τα κυριαρχικά τους δικαιώματα στο διεθνές δίκαιο, αυτή η εξέλιξη δεν είναι θεωρητική. Είναι υπαρξιακή. Γι’ αυτό  ακριβώς είναι απολύτως ακατανόητη και επικίνδυνη  η δήλωση του Πρωθυπουργού, που επικρότησε το «νέο δόγμα». Διότι, αν σήμερα αποδεχθούμε ότι η νομιμότητα «αναστέλλεται» όταν το απαιτεί η ισχύς, αύριο θα βρεθούμε χωρίς επιχειρήματα απέναντι σε κάθε αναθεωρητισμό. Το διεθνές δίκαιο, που δεν είναι ούτε ιδεαλισμός, ούτε πολυτέλεια, είναι το μόνο καταφύγιο και ασπίδα των μη ισχυρών, απέναντι στην αυθαιρεσία των ισχυρών.

Η δε δημοκρατία,  δεν επιβάλλεται ποτέ με επιτυχία απ’ έξω. Δεν «εξάγεται» με στρατό, ούτε αγοράζεται με συναλλαγές  κάτω από το τραπέζι. Γεννιέται μέσα στις κοινωνίες και εμπεδώνεται, μόνο όταν οι κανόνες ισχύουν για όλους, χωρίς εξαιρέσεις και αστερίσκους. Πυρήνας δε της δημοκρατίας,  είναι σαφώς η αυτοδιάθεση των λαών.

Αν λοιπόν, το νέο δόγμα στη διεθνή σκηνή είναι ότι «το δίκαιο είμαι εγώ», τότε δεν βαδίζουμε προς έναν πιο ασφαλή κόσμο. Βαδίζουμε προς μια εποχή ζούγκλας, όπου η ισχύς προηγείται του δικαίου .

Η Ιστορία όμως, έχει αποδείξει ότι ένας κόσμος χωρίς κανόνες δεν γίνεται πιο σταθερός.

Γίνεται απλώς πιο βίαιος. Όπως ακριβώς στη ζούγκλα…. 

Γράφει η Ευαγγελία Λιακούλη, Βουλευτής Λάρισας , Τομεάρχης Δικαιοσύνης , Θεσμών και Διαφάνειας του ΠΑΣΟΚ ΚΙΝΑΛ