Πόσο υγιεινά είναι τελικά τα φρούτα και τα λαχανικά;

Η μεσογειακή διατροφή θεωρείται υγιεινή, λόγω της κατανάλωσης φρούτων και λαχανικών που παρέχουν σημαντικά θρεπτικά συστατικά χωρίς πολλές θερμίδες, με αποτέλεσμα να συνιστάται στις νεαρές εγκύους, οι οποίες πρέπει να τρώνε για δύο και όχι όσο δύο… Αντίστοιχες συστάσεις γίνονται και στις νέες μητέρες με στόχο τη μείωση των τροφίμων ζωικής προέλευσης για περιορισμό των θερμίδων που προσλαμβάνονται.

Τι γίνεται όμως με τις καλλιέργειες και τα φυτοφάρμακα;

Πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA, κάνει λόγο για εκτόξευση των ποσοστών σακχαρώδη διαβήτη κύησης από  58,2 σε 79,3 για κάθε 1.000 κυήσεις στις ΗΠΑ, από το 2016 στο 2024.

Το γεγονός επιβεβαιώνεται και από αντίστοιχη διεθνή μελέτη ανασκόπησης από τις ιατρικές σχολές του ΕΚΠΑ και του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Αλεξανδρούπολης.

Επιγενετικές αλλαγές συμβαίνουν λόγω της μεταβολικής δυσλειτουργίας που προκαλούν τα φυτοφάρμακα, με άμεσες, αλλά και διαγενεακές επιπτώσεις

Μιλώντας στο in.gr για το θέμα, ο επικεφαλής της μελέτης που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Physiologia, αναπληρωτής καθηγητής Παθολογίας Παναγιώτης Χαλβατσιώτης, τόνισε ότι από τη μελέτη διαπιστώνεται ότι η χρήση των «απαγορευμένων» ζιζανιοκτόνων και εντομοκτόνων στις καλλιέργειες – που ενώ απαγορεύονται διατίθενται ελεύθερα και στη χώρα μας – βοηθά μεν στην αύξηση της παραγωγής, αλλά η βρώση αυτών των τροφίμων οδηγεί σε εμφάνιση αυξημένων ποσοστών διαβήτη κύησης.

Ο κ. Χαλβατσιώτης επεσήμανε ότι «ενώ οι γιατροί προτείνουμε την κατανάλωση φρούτων και λαχανικών, εντούτοις δεν υπάρχει κανένας έλεγχος στα χωράφια, ούτε στους πάγκους των λαϊκών αγορών, πολύ περισσότερα στα εισαγόμενα είδη από τρίτες χώρες, όπως οι ντομάτες Τουρκίας ή πατάτες Αιγύπτου όπου δεν υπάρχουν και επίσημε απαγορεύσεις στις καλλιέργειες.

Ανυπολόγιστες είναι και οι επιπτώσεις από την πρόσφατη συμφωνία της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις χώρες της Mercosur στη Λατινική Αμερική για εμπορικές συναλλαγές, τις οποίες μάλιστα καταγγέλλουν οι αγρότες στα μπλόκα γιατί θα τους οδηγήσει σε αφανισμό αλλά και γιατί σύμφωνα με τη μελέτη μας θα οδηγήσει σε επιβεβαρυμμένες υγειονομικά κυήσεις».

Σύμφωνα με τη μελέτη ο σακχαρώδης διαβήτης κύησης είναι μια συχνή παθολογία της εγκυμοσύνης με κακή έκβαση τόσο για τη μητέρα όσο και για το έμβρυο και κίνδυνο διαβήτη τύπου 2 αργότερα στη ζωή.

Παρά τους γνωστούς παράγοντες κινδύνου, όπως η παχυσαρκία, η ηλικία και το οικογενειακό ιστορικό, νέα δεδομένα παραπέμπουν στην περιβαλλοντική έκθεση σε παράγοντες, όπως τα φυτοφάρμακα, ως παράγοντες που μπορούν να παίζουν σημαντικό ρόλο στην πρόκληση διαβήτη κύησης.

Από τις 12 μοναδικές μελέτες που τελικά επιλέχθηκαν γιατί πληρούσαν τα κριτήρια για σακχαρώδη διαβήτη κύησης ή γλυκαιμία κύησης με έκθεση σε φυτοφάρμακα, διαπιστώθηκε ότι η επαγγελματική και γεωργική έκθεση σε φυτοφάρμακα κατά τα αρχικά στάδια της εγκυμοσύνης σχετίζεται με σημαντικά αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη κύησης μέσω διαφόρων επιδημιολογικών μελετών. Νέες μελέτες έχουν εντάξει νέες κατηγορίες φυτοφαρμάκων, συμπεριλαμβανομένων των πυρεθροειδών και των νεονικοτινοειδών, με υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη κύησης κατά την έκθεση στο πρώτο τρίμηνο. Εξακολουθεί να υπάρχει έλλειψη στοιχείων για μυκητοκτόνα και ζιζανιοκτόνα.

Στην άλλη άκρη του Ατλαντικού

Η βιοπαρακολούθηση σε ομάδες της Βόρειας και Λατινικής Αμερικής έδειξε την συχνή ανίχνευση φυτοφαρμάκων σε εγκύους και οι αναφορές της Κόστα Ρίκα συσχετίζουν τη έκθεση με μειωμένη ανάπτυξη του εμβρύου και κακή ρύθμιση της γλυκόζης στο αίμα, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για διαδοχικές μετρήσεις ειδικές για κάθε τρίμηνο.

Το πιο σημαντικό είναι ότι μια έκθεση του 2024 έδειξε ότι άτομα με ελάχιστα φορτία τοξικών φυτοφαρμάκων και μια μεσογειακή διατροφή είχαν τον χαμηλότερο κίνδυνο για διαβήτη κύησης, ενώ άτομα με κακής ποιότητας δίαιτες και υψηλή έκθεση σε ρύπους είχαν τον υψηλότερο κίνδυνο, υποδεικνύοντας μια συνεργιστική αλληλεπίδραση μεταξύ της περιβαλλοντικής έκθεσης και της διατροφής. Οι σχέσεις μεταξύ διαβήτη κύησης και νεονικοτινοειδών και πυρεθροειδών είναι σταθερά και ισχυρότερες σε όλες τις μελέτες, και είναι πιο εμφανείς με την έκθεση κατά τη διάρκεια του πρώτου τριμήνου, ένα στάδιο που επικαλύπτεται με την κρίσιμη ανάπτυξη του πλακούντα και του παγκρέατος.

Πρόσφατες μεγάλες πληθυσμιακές μελέτες, υποστηρίζουν περαιτέρω τις συσχετίσεις μεταξύ της προγεννητικής έκθεσης σε φυτοφάρμακα και του σακχαρώδη διαβήτη κύησης, με τις εκτιμήσεις των επιπτώσεων να ποικίλλουν ανάλογα με την κατηγορία φυτοφαρμάκων, το χρόνο και την πηγή έκθεσης.

Συνολικά, τα στοιχεία υπογραμμίζουν μια πολύπλευρη χημική αιτιολογία της κακής ρύθμισης της υπεργλυκαιμίας στην κύηση, που χρήζει περαιτέρω διερεύνησης.

Ενδοκρινολογικές και επιγενετικές διαταραχές

Πειραματικές μελέτες αναφέρουν ότι τα φυτοφάρμακα παρέχουν πιθανές χημικές ουσίες που προκαλούν ενδοκρινικές διαταραχές και μπορούν να προκαλέσουν αντίσταση στην ινσουλίνη μέσω διαταραχής της ορμονικής σηματοδότησης, οξειδωτικού στρες, φλεγμονής, τοξικότητας των β-κυττάρων και επιγενετικών τροποποιήσεων.

Οι επιγενετικές αλλαγές συμβαίνουν λόγω της μεταβολικής δυσλειτουργίας που προκαλούν τα φυτοφάρμακα, δημιουργώντας μια σύνδεση μεταξύ της μητρικής έκθεσης σε αυτά με άμεσες, αλλά και διαγενεακές επιπτώσεις. Στα έμβρυα η επαφή με τα φυτοφάρμακα συνδέεται με αλλαγές στο DNA, σε σημεία καθοριστικά για την ανάπτυξη του εμβρύου, τη δημιουργία του λιπώδους ιστού και της ευαισθησίας στην ινσουλίνη, μέχρι και οξειδωτική βλάβη του DNA στα κύτταρα της τροφοβλάστης – τα πρώιμα κύτταρα του εμβρύου, δημιουργώντας περιορισμούς στην ανάπτυξη του πλακούντα. Όλα αυτά επιβεβαιώνουν ότι αλλάζει η μεθυλίωση του πλακούντα οδηγώντας σε έκθεση της μητέρας σε κακή ρύθμιση της γλυκόζης, με επίπτωση στον μεταβολικό προγραμματισμό του εμβρύου.

Στη μελέτη, οι συγγραφείς επισημαίνουν τους περιορισμούς της μελέτης, σημειώνοντας ότι τα περισσότερα στοιχεία προέρχονται από παρατήρηση, η μέτρηση της έκθεσης είναι συχνά έμμεση και οι συγχυτικοί παράγοντες είναι δύσκολο να αποκλειστούν. Επιπλέον, η χαμηλή διαιτητική και οικιακή έκθεση δεν έχει μελετηθεί επαρκώς και οι σχέσεις δόσης-απόκρισης είναι απροσδιόριστες.