Χριστούγεννα 1945: Η Λάρισα τιμήθηκε με τον ανώτατο Πολεμικό Σταυρό – αλλά γιατί προκάλεσε οργή;

Παραμονές Χριστουγέννων του 1945 ήταν, όταν απονεμήθηκε στη Λάρισα ο Πολεμικός Σταυρός Α’ Τάξεως, για την αυτοθυσία, την οποία επέδειξε ο πληθυσμός της, κατά την πολεμική περίοδο 1941-1944. Το βασιλικό διάταγμα δημοσιεύτηκε στις 21 Οκτωβρίου 1945 (ΦΕΚ Α-255) και η είδηση δημοσιεύτηκε στις 10 Νοεμβρίου 1945 στην εφημερίδα «Ελευθερία». Αφορούσε κι άλλες επτά πόλεις, οι οποίες δέχτηκαν γερμανοϊταλικούς δολοφονικούς βομβαρδισμούς και τους αντιμετώπισαν με ψυχραιμία και θάρρος. Το διάταγμα υπογραφόταν από τον Αρχιεπίσκοπο Δαμασκηνό, ο οποίος ασκούσε χρέη αντιβασιλέα.

Η πράξη αυτή δέχτηκε κριτική από παράγοντες της Λάρισας, σε παλλαρισαϊκή σύσκεψη, η οποία έγινε στις 9 Δεκεμβρίου 1945, στον κινηματογράφο «Ολύμπια». Η συνάντηση αφορούσε τα προβλήματα, τα οποία αντιμετώπιζε η πόλη και η ύπαιθρος μετά τον πόλεμο και την αποχώρηση των κατακτητών. Στη σύσκεψη από τις τοπικές αρχές παρών ήταν μόνο ο δήμαρχος Στ. Αστεριάδης [1]. Οι παρόντες εκπρόσωποι φορέων εξέλεξαν προεδρείο με επικεφαλής τον πρόεδρο της Ομοσπονδίας Επαγγελματιών, Δ. Δήμτσα. Στην ομιλία του αναφέρθηκε και στην απονομή του Πολεμικού Σταυρού στη Λάρισα και διαμαρτυρήθηκε «διά την προκλητικήν στάσιν της προηγουμένης κυβερνήσεως έναντι της πόλεως, διά της απονομής παρασήμου εις την Λάρισαν. Η πόλις μας, είπεν, έχει ανάγκην ουσιαστικής βοηθείας και ουχί παρασήμου!».

Ο Πολεμικός Σταυρός Α’ Τάξεως του 1945 αφορούσε την αναγνώριση εξαιρετικής ανδραγαθίας και θυσίας κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο (Ελληνοϊταλικός και Ελληνογερμανικός Πόλεμος). Κανονικά απονέμονταν σε πρόσωπα (ανώτατους αξιωματικούς) και στρατιωτικές μονάδες για πράξεις υπέρτατης γενναιότητας εκτός της κανονικής εκτέλεσης καθήκοντος, με ειδική διάκριση (Χρυσούς Αστερίσκους) για κάθε επιπλέον πράξη ηρωισμού, αποτελώντας την ανώτατη τιμητική διάκριση στην Ελλάδα για την περίοδο 1940-1945. Δόθηκαν, όμως, και σε πόλεις [2].

Την Κυριακή 23 Δεκεμβρίου 1945 έγινε στην πλατεία Β’ Σώματος Στρατού (Κεντρική) η τελετή [3] παράδοσης του πολεμικού σταυρού Α’ Τάξεως στον δήμαρχο Στέλιο Αστεριάδη. Ο πολεμικός σταυρός είχε απονεμηθεί από το Υπουργείο Στρατιωτικών και την παράδοση έκανε ο επιτελάρχης του Β’ Σώματος Στρατού, συνταγματάρχης Λαγός, Λαρισαίος στην καταγωγή. Στην αρχή και στο τέλος της τελετής ήχησαν οι σειρήνες συναγερμού και η εκδήλωση έκλεισε με παρέλαση σχολείων, φοιτητών, προσκόπων και του στρατού. Από πλευράς αρχών και επισήμων ήταν παρόντες οι Μητροπολίτες Λαρίσης Δωρόθεος και Τρίκκης και Σταγών Χερουβείμ, ο νομάρχης Παπαθανασιάδης, Έλληνες και Άγγλοι αξιωματικοί και οι εκπρόσωποι των φορέων.

Μετά τη δέηση, ο επιτελάρχης Λαγός παρέδωσε τον σταυρό στον δήμαρχο Λαρίσης και στην ομιλία του ανέφερε τα εξής: «Συμπολίται Λαρισαίοι, η σημερινή τελετή είναι επίσημη του έθνους αναγνώρισης των θυσιών της μαρτυρικής Λαρίσης μας και του ηρωισμού των συμπολιτών μας. Αν η πατρίς, δεν μπορεί ακόμη να συνέλθη και ορθοποδήση από την μεγάλη της συμφορά του πολέμου και της μακράς εξαντλητικής κατοχής Ιταλογερμανών, όμως ανάμεσα στας αγωνιώδεις προσπαθείας δεν λησμονεί τας εξαιρετικάς θυσίας και ερείπια της Λαρίσης και σπεύδει να την τιμήση εξαιρετικά γι αυτές, με το ανώτερο πολεμικό παράσημο και, μ’ αυτήν την ηθικήν αμοιβήν, δίδει επίσημον υπόσχεσιν να την βοηθήση υλικά να ανορθωθή, ευθύς μόλις ορθοποδήση.

Εδοκιμάσθη επί μακρά έτη η Λάρισα. Παραμεθόριος μέχρι του 1912, εδοκίμασεν την εισβολήν, κατοχήν και προσφυγιάν του ‘97, τα διαρκείς αγωνίας νέας εισβολής, μέχρι το 1912. Τα παιδιά της ανέδειξαν, με τους άλλους Θεσσαλούς, την 1ην Μεραρχίαν ως Σιδηράν τω 1912-1913 και βραδύτερον, και δίκαια, μαζί μ’ αυτούς, επαινούνται ως οι καλλίτεροι μαχηταί και πειθαρχικώτεροι στρατιώται. Εμαρτύρησεν, όμως, κυριολεκτικά στον πρόσφατο πόλεμο και οι Λαρισαίοι επέδειξαν ηρωισμόν εδώ, όσον και τα παιδιά των στο μέτωπο. Όταν υφίσταντο συνεχείς λυσσιασμένους βομβαρδισμούς Ιταλών, οι Λαρισαίοι εννοούσαν πολύ καλά, ότι η λύσσα των οφείλετο στο ότι τα παιδιά των στο μέτωπο γελοιοποιούσαν τους αυθάδεις κιθαρωδούς εισβολείς, στην Πίνδο στην Αλβανία. Η λύσσα αυτή δεν εσεβάσθη ούτε καν την μεγάλη συμφορά του καταστροφικού σεισμού, αλλά οι λυσσασμένοι ηττημένοι θέλησαν να επωφεληθούν από την απίθανον αυτήν συμμαχίαν των τυφλών υποχθονίων δυνάμεων στο ακαταλόγιστον έργο καταστροφής.

Πάλιν πρώτη εμαρτύρησεν η Λάρισα, μόλις δύο μήνες βραδύτερον, όταν οι βάρβαροι Γερμανοί μας επετέθησαν δολοφονικά, εκ των όπισθεν, με όλο το βάρος της τότε τεραστίας δυνάμεώς των και μας ανταπέδωκαν με τεράστιες φλόγες καταστροφής, ολέθρου και βαρβαρότητος την μικρή, αλλά ιερά φλόγα των Ολυμπιακών Αγώνων, την φλόγα του πολιτισμού και ειρήνης, που πομπωδώς μας εδανείσθησαν το 1936. Κι εξακολουθούσε να μαρτυρή ιδιαίτερα η Λάρισα, κατά την μακράν κατοχήν με τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως, τας εκτελέσεις, τους ομήρους της και να επιδεικνύουν απαράμιλλον ηρωισμόν οι Λαρισαίοι, υπό το κνούτον των Ιταλών και Γερμανών. Περισσότερο απ’ όλας τας πόλεις εμαρτύρησεν και καρτερικώτερα αντέσχεν η Λάρισα και ιδιαιτέραν ηθικήν αναγνώρισιν τους απονέμει σήμερον η πατρίς. Ας δείξουν ακόμη την ψυχικήν των αντοχήν, μέχρις ότου ορθοποδήση η πατρίς, που ασφαλώς θα δείξη τότε και υλικά την αναγνώρισιν των θυσιών των…».

Το ερώτημα εύλογο. Υπάρχει άραγε σήμερα ο πολεμικός σταυρός στην κατοχή του Δήμου Λαρισαίων;

[1]. Εφημερίδα «Ελευθερία»,

11 Δεκεμβρίου 1945.

[2]. Βικιπαίδεια.

[3]. Εφημερίδα «Ελευθερία»,

25 Δεκεμβρίου 1945.

Από τον Βαγγέλη Ρηγόπουλο / rigo18@otenet.gr / Φωτοθήκη Λάρισας