Οδός Πανός: Η γαστρονομική ιστορία της μεταπολεμικής Λάρισας, συγκεντρωμένη σε ένα στενό (φωτο)

Όταν το 1978, επί Δημαρχίας Αγαμέμνονα Μπλάνα, κατεδαφίστηκε η σκεπαστή αγορά της Λάρισας, οι κάτοικοι της πόλης και των κοντινών χωριών, έψαχναν για το νέο «γαστρονομικό στέκι» τους, όπου θα μπορούσαν να βρουν ό,τι χρειάζεται ένα σπίτι: κρέατα, ψάρια, ποτά, τυριά…

Αυτό το στέκι άρχιζε να διαμορφώνεται σταδιακά και κυρίως μεταπολεμικά, στην οδό Πανός, ή οδός «Παντός», όπως την αποκαλούσαν οι παλαιότεροι, γιατί εκεί μπορούσαν να βρουν τα πάντα! Πράγματι για τουλάχιστον  μισό αιώνα (1950-2000), το μικρό στενό της Λάρισας, είχε συγκεκριμένη ταυτότητα, καθώς είχε μετασχηματιστεί σε μια ανοικτή αγορά για «καλοφαγάδες», η οποία διέθετε:  7 ψητοπωλεία, 4 κρεοπωλεία, 5 τυράδικα, 3 ψαράδικα, 1 παντοπωλείο (του Μπαρμπούτη) και 1 ποτοπωλείο (του Αγραφιώτη). Η κίνηση των πεζών στην Πανός, σαφώς διευκολύνθηκε πολύ περισσότερο, όταν πεζοδρομήθηκε το 1983. Μάλιστα, ήταν ο πρώτος δρόμος της Λάρισας, ο οποίος από δρόμος, έγινε πεζόδρομος.

Από το 2000 και μετά, ο δρόμος των «καλοφαγάδων» αρχίζει να «χάνει» ένα, ένα, τα μαγαζιά του και τη θέση τους πήραν κυρίως τα καφέ και τα μπαράκια.  Από δρόμος με αποκλειστικά γαστρονομικές επιλογές, έγινε πεζόδρομος που συνδυάζει ψυχαγωγία και φαγητό. Σήμερα, 23 σχεδόν χρόνια μετά το «millennium», έχουν μείνει μόνο 4 επιχειρήσεις γαστρονομικού ενδιαφέροντος, οι οποίες λειτουργούν με τη 3^η κατά σειρά γενιά ιδιοκτητών: Ο Αγορογιάννης (τυροκομείο), ο Αγραφιώτης (ως ένα πιο σύγχρονο παντοπωλείο), και τα 2 ιστορικά ψητοπωλεία, ο Αδάμος και ο Έλατος.

Το τυροκομείο του Αγορογιάννη

Αν και η παραγωγή τυριού και η εμπορική δραστηριότητα της οικογενειακής επιχείρησης ξεκίνησε μεταπολεμικά, το 1980 άνοιξε το κατάστημα λιανικής πώλησης τυριού στην οδό Πανός, όπου βρίσκεται, έως σήμερα. Μέχρι τη δεκαετία του 1970, το κύριο προϊόν της παραγωγής ήταν το κασέρι, καθώς ως είδος τυριού ήταν το μόνο, που άντεχε αρκετές ημέρες, εκτός συνθηκών ψύξης.  Η ανάπτυξη των συστημάτων ψύξης, έδωσε τη δυνατότητα να παραχθούν όλα τα άσπρα τυριά, τα οποία τα βρίσκουμε στο κατάστημα της οδός Πανός: μανούρι, φέτα ΠΟΠ, ανθότυρο, γαλοτύρι, γιαούρτι, βούτυρα. Σήμερα, η τρίτη γενιά ιδιοκτητών, ο Μιχαήλ και Ματθαίος Αγορογιάννης έχουν αναλάβει τα ηνία της επιχείρησης, όμως αυτό που επισημαίνουν και σίγουρα έχει την αξία του είναι ότι: Τα προϊόντα παραμένουν “home made”. Δηλαδή, η παραγωγική διαδικασία δεν είναι βιομηχανοποιημένη, αλλά ακολουθεί ακριβώς τον ίδιο παραδοσιακό τρόπο παραγωγής των τυριών που είχε κατά τα πρώτα χρόνια λειτουργίας της, η επιχείρηση.

Το σύγχρονο παντοπωλείο του Αγραφιώτη: «Η ισχύς εν τη ενώσει»

Το σύγχρονο παντοπωλείο του Αγραφιώτη προέκυψε το 2008, από την ένωση δύο ιστορικών και παραδοσιακών επιχειρήσεων του στενού: Του Παντοπωλείου του Μπαρμπούτη- ενός εκ των παλαιότερων παντοπωλείων της Λάρισας- και της κάβας του Αγραφιώτη – μια από τις μεγαλύτερες κάβες της εποχής στη Λάρισα-. Από το 1950 έως το 2008, οι δύο επιχειρήσεις λειτουργούσαν ως ανεξάρτητες επιχειρήσεις. Από το 2008, μετά τη συνένωση δυνάμεων, την επιχείρηση έχει αναλάβει, ως τρίτη γενιά, ο Πάνος Αγραφιώτης, ο οποίος έχει δώσει στην επιχείρηση έναν χαρακτήρα πιο σύγχρονο, κρατώντας όμως την ποιότητα, σε όλα τα προϊόντα. Στο σύγχρονο πλέον παντοπωλείο, πωλούνται: μια πράγματι μεγάλη συλλογή μπαχαρικών, προϊόντα τοπικών παραγωγών, τσίπουρο παραγωγής των ιδιοκτητών, παραδοσιακά προϊόντα. Βασική στρατηγική του παντοπωλείου, είναι η πώληση «χύμα» των προϊόντων, έτσι ώστε ο καθένας που ενδιαφέρεται να δοκιμάσει κάποιο προϊόν, να μπορεί να δοκιμάσει, χωρίς να δεσμεύεται από την ποσότητα.  Στα «plus» του μαγαζιού, η εκπληκτική μυρωδιά από τα διάφορα μπαχάρια, η οποία είναι αδύνατον να μην «απασχολήσει» την όσφρηση όσων επιχειρήσουν να μπουν.

Τα ψητοπωλεία Αδάμος και Έλατος: Οι «άσπονδοι εραστές»

«Έχετε καλές σχέσεις με τον κύριο ανταγωνιστή; Τον Αδάμο;» Ήταν μια από τις ερωτήσεις στον Αλέξανδρο Γκαμπέτα, σημερινός ιδιοκτήτης του «Έλατου», ο οποίος όπως και οι σημερινοί ιδιοκτήτες του «Αδάμου», Αδάμος και Γιάννης Κωνσταντίνου, ανήκουν στην 3^η γενιά ιδιοκτητών. Η απάντηση του Αλέξανδρου ήταν σαφής: «Έχουμε πολύ καλές σχέσεις, χρόνια τώρα…»

Η επιχείρηση «Έλατος» πρωτολειτούργησε τη δεκαετία του 1930, και από τότε μέχρι σήμερα, η ποιότητα παραμένει αναλλοίωτη, με αποκλειστική τροφοδοσία σε κρέατα από την Ελασσόνα. Ο Θεόδωρος Γκαμπέτας, ο πρώτος ιδιοκτήτης του «Έλατου»,  υπήρξε άνθρωπος ιδιαίτερα δραστήριος, φιλότιμος, με ισχυρές φιλίες, γεγονός που συνέβαλε στην εξέλιξη και την πορεία του μαγαζιού στη Λάρισα. Υπήρξε προσωπικός φίλος του Αβέρωφ, Αντιπρόεδρος του Συλλόγου Ηπειρωτών (λόγω και της καταγωγής του), ενώ για αρκετά χρόνια διετέλεσε και Πρόεδρος της ποδοσφαιρικής ομάδας «Άρης» της Λάρισας.

Η χιουμοριστική του διάθεση και η τάση του για πείραγμα, δεν τον εγκατέλειψε ποτέ: Οι παλαιότεροι οπαδοί του «Έλατου», ίσως να θυμούνται ότι η παραμονή στο μαγαζί για αρκετές ώρες, είχε ως προϋπόθεση την κατοχή του «δελτίου κρασοκαταναλώσεως», υπογεγραμμένο από συγκεκριμένα πρόσωπα της οικογένειας!

Η ίδια διάθεση πειράγματος, διακρίνεται και στον Αλέξανδρο Γκαμπέτα, ο οποίος εκτός από ιδιαίτερα φιλόξενος, έχει διατηρήσει την ποιότητα σε όλα τα προϊόντα και τις υπηρεσίες του παραδοσιακού και ιστορικού ψητοπωλείου. Ο Αλέξανδρος θυμάται ότι τη δεκαετία του 1960, η κουζίνα διέθετε το «top 5» των μαγείρων της εποχής: Βαρσάμης, Νιανιάς, Παρλίτσης, Αστερίου, Νανούλης, ενώ κατά τις δεκαετίες του 1960 και 1970, το εστιατόριο-ψητοπωλείο, είχαν τιμήσει με την παρουσία τους, πολλές προσωπικότητες του πολιτικού και καλλιτεχνικού κόσμου της εποχής.

Στην ακριβώς απέναντι πλευρά της οδού Πανός, συναντάμε το ψητοπωλείο «Αδάμος». Οι ιδιοκτήτες του, το ίδιο φιλόξενοι, αν και έχουν εκσυγχρονίσει σε σημαντικό βαθμό την επιχείρηση, προσπαθώντας να διεισδύσουν και σε Λαρισαίους νεότερης γενιάς, έχουν διατηρήσει  την ποιότητα των προϊόντων τους αναλλοίωτη: Ήταν και παραμένει για τους ίδιους, στόχος στρατηγικής σημασίας. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε, που εδώ και 3 γενιές έχουν διατηρήσει τους ίδιους προμηθευτές.

Όπως χαρακτηριστικά λέει ο Αδάμος Κωνσταντίνου, το ψητοπωλείο μας είναι «…το ιστορικότερο και πιο underground, cult, ψητοπωλείο της πόλης! Ό,τι και να αλλάξουμε στο μαγαζί, το μόνο βέβαιο είναι ότι μπαίνοντας στον Αδάμο, όλοι θα συνεχίζουν να μυρίζουν την κνίσσα (μυρωδιά ψημένου κρέατος). Είναι η πιο χαρακτηριστική και αυθεντική μυρωδιά, εδώ και χρόνια. Μια εγγύηση ποιότητας!»

Στις πολλές ιστορίες που είχαν να θυμηθούν οι ιδιοκτήτες, με πολιτικούς και καλλιτέχνες, που είχαν τιμήσει αρκετές φορές το ψητοπωλείο,  προφανώς αυτή που με διαφορά κλέβει τις εντυπώσεις, ήταν το σύντομο πέρασμα της Μαρίας Κάλλας και του Αριστοτέλη Ωνάση από τον Αδάμο, τη δεκαετία του 1960. Μετά από σύντομο γεύμα στο ψητοπωλείο, ο Ωνάσης και η Κάλλας έφυγαν με δώρο τις κουρτίνες του μαγαζιού. Ο λόγος; Η Μαρία Κάλλας, έδειξε ενθουσιασμό για τις χειροποίητες κουρτίνες, και ο τότε ιδιοκτήτης – Αδάμος Κωνσταντίνου, ο πρεσβύτερος- στο άκουσμα, απλώς τις κατέβασε και τις της χάρισε.

Πληροφορίες – φωτογραφίες: Αλέξανδρος Γκαμπέτας, Γιάννης και Αδάμος Κωνσταντίνου, Μιχαήλ και Ματθαίος Αγορογιάννης, Πάνος Αγραφιώτης

Ρεπορτάζ: Κατερίνα Δημηνίκου