Ανδρέας Γιαννούτσος: Είμαστε μια, απέραντα, «φτωχή» χώρα…

«Οι χάρτινες κυρίες, οι ηρωίδες της θεματικής μου, είναι τα ζωντανά εκείνα και πλέον άυλα πλάσματα και αερικά που δραπετεύουν από την καθαρότητα και σιγή της καρδιάς, τη γοητεία και δύναμη των ονείρων μας, για να ισορροπήσουν κόντρα στη λογική και ύλη, στη ζώνη της ιδέας και της ουτοπίας. Αγωνίζονται να κρατήσουν την πνοή του δαίμονα και φωτιά της δημιουργίας ζωντανή, φωτιά που τις κατακαίει και τις σπαράσσει. Παλεύουν να κρατήσουν την καρδιά τους αγνή. Ορκίζονται στην αθωότητα τους. Τη στολίζουν με στοχασμούς, ξόρκια, μύθους και αλληγορίες. Στροβιλίζονται πίσω από τα φαινόμενα, γίνονται αερικά-σκιές, κομμάτι της μνήμης και της ιστορίας. Γιομίζουν τον κύκλο της ζωής τους με αριθμούς περίεργους με ρυθμούς και αναλογίες. Βιώνουν αρχέγονους μύθους και παραστάσεις, αντίδρομες επιθυμίες και ζωές, ισορροπούν ανάμεσα στην πλάνη και την ύπαρξη. Ευάλωτα πλάσματα από κιμωλία και ουρανό, ματώνουν πειθαρχούν στο απρόβλεπτο για να γίνουν κόμπος προσμονών, κομμάτι της κόλασης, του έρωτα, της ιστορίας. Κατά βάθος όλα αυτά για να βάλλουν τάξη με τούτο τον αγώνα τους στην άβυσσο και ουτοπία, καθώς ετάχθησαν στο βασίλειο της αναλογίας, της ποίησης, της αισθητικής».

Διαβάζω ξανά και ξανά ένα από τα κείμενα του Ανδρέα Γιαννούτσου, που συνοδεύουν το περίφημο λεύκωμα της έκθεσης του. Ο Γιαννούτσος δεν είναι απλά ένας σπουδαίος ζωγράφος. Είναι ένας δημιουργός με όλη τη σημασία της λέξεις. Φτάνει να δει κανείς τα μικροσκοπικά του έργα, φτιαγμένα από ξύλα που έχει ξεβράσει η θάλασσα, μερικά από τα οποία εκτίθενται κι αυτά στη Δημοτική Πινακοθήκη Μουσείο Κατσίγρα στο πλαίσιο της έκθεσης του με τίτλο «Χαrtινες κυρίες». Φτάνει να διαβάσει τις λέξεις που επιλέγει να καρφώσει στο χαρτί, ανάμεσα από κόμματα και σημεία στίξης που έρχονται να συμπληρώσουν ένα τελετουργικό δημιουργίας.

Η έκθεση του αποτελεί αναμφίβολα ένα από τα μεγαλύτερα πολιτιστικά γεγονότα του χρόνου, που σε λίγες μέρες θα ταξιδέψει στην αποβάθρα του χρόνου, στη Λάρισα. Ένα βράδυ από τα πρόσφατα, μου κάνει την τιμή να γίνει ο ξεναγός μου στην έκθεσή του. Μου απαντάει στις ερωτήσεις μου και αναγκάζομαι να του πω πως πρέπει κάπου να βάλουμε μια τελεία. Ήταν σίγουρο πως θα μπορούσε να μας βρει το ξημέρωμα…

Συνέντευξη στον Λευτέρη Παπαστεργίου

Μια εντυπωσιακή, πραγματικά, έκθεση! Τι περιλαμβάνει;

Ολόκληρη τη δουλειά μου, τη δουλειά είκοσι χρόνων, μεγάλο μέρος της οποίας δεν είχαν δει ποτέ οι Λαρισαίοι. 400 περίπου σχέδια που αποτελούν μια εξελικτική του εξπρεσιονισμού.

Γιατί εξπρεσιονισμός; Πως προέκυψε;

Είναι βιωματικός. Δεν το επιλέγω. Προκύπτει μέσα από ένα ενισχυμένο ένστικτο. Είναι αυτό που επισημαίνει ο Μιλτιάδης Παπανικολάου, ο λαμπρός αυτός καθηγητής ιστορίας της τέχνης στο Α.Π.Θ, που μου έκανε την τιμή να μιλήσει για την έκθεσή μου αυτή: «η δύναμη των έργων πλέον  βρίσκεται στην ‘εσωτερική παρόρμηση’, στη δύναμη δηλαδή που θέλει τα έργα τέχνης πραγματικές εικόνες του υπεραισθητού κόσμου και πεδία πνευματικών ανησυχιών».

Δεν σου λέει τίποτα το γεγονός πως οι ερωτευμένοι γράφουν ποιήματα; Οποιοσδήποτε μπορεί να γράψει, όταν δημιουργηθούν οι αναγκαίες συνθήκες

Τι είναι η ζωγραφική;

Μια αναγκαία άσκηση αυτογνωσίας. Η άσκηση του να βυθίζεσαι στον εαυτό σου, βγάζοντας μια νοσταλγική, ενίοτε, νότα πάνω στον καμβά.

Μπορούν όλοι να γίνουν ζωγράφοι;

Όπως μπορούν να γράψουν όλοι ποίηση. Πιστεύω πως όλοι κρύβουν έναν ποιητή μέσα τους. Δεν σου λέει τίποτα το γεγονός πως οι ερωτευμένοι γράφουν ποιήματα; Οποιοσδήποτε μπορεί να γράψει, όταν δημιουργηθούν οι αναγκαίες συνθήκες. Θα γράψει, όπως και θα ζωγραφίσει, αυτός που έχει έναν ψυχισμό και πράγματα μέσα του να εκφράσει, αρκεί, υποχρεωτικά, να έχει και την τεχνική αρτιότητα.

Ο ζωγράφος λοιπόν;

Οφείλουμε να ακονίζουμε μόνοι μας την τεχνική μας. Να δουλεύουμε σκληρά, καθημερινά, έτσι ώστε όταν έρθει η μαγική στιγμή να μπορέσεις να εκφράσεις αυτό που νιώθεις.

Η «μαγική στιγμή» στην οποία αναφερθήκατε να υποθέσω πως είναι η έμπνευση;

Ακριβώς. Αυτή η μαγική στιγμή που σταματά τον χρόνο

Τι είναι ο χρόνος;

Ένα νομοτελειακό, ιστορικό μέγεθος που εκφράζει και ελέγχει τα όνειρα και τις εμμονές σου.

Και πως σταματάει μέσω της έμπνευσης;

Μέσω αυτής της υπέροχης εσωτερικής, ερωτικής, ενδοσκοπικής διαδικασίας. Ο άνθρωπος που δημιουργεί παύει να έχει επιθυμίες. Σταματάει τον χρόνο και ταυτόχρονα δημιουργείται ένας νέος, βιωματικός.

Έρωτας;

Η απέραντη αγάπη για κάτι που μας περιβάλλει, για κάτι που λατρεύουμε, για αυτό που θέλουμε να είναι ένα με το «είναι» μας.

Είμαστε μια απέραντα «φτωχή» χώρα. Έχουμε πολύ δρόμο μπροστά μας

Οι «χάρτινες κυρίες» είναι ο έρωτας;

Είναι ένας ύμνος στη γυναίκα. Οι χάρτινες κυρίες ισορροπούν στην ουτοπία, στην πλάνη, στροβιλίζονται πίσω από το μύθο. Γίνονται ιστορία, μνήμη, έρωτας, απώλεια.

Μιλάτε με έναν ιδιαίτερο τρόπο για τις «χάρτινες κυρίες» σας…

Είναι τα σχέδια μου. Η κατ’ εξοχήν ιδεολογία και ιδεοληψία του πίνακα. Το δομικό του στοιχείο. Πόσοι νέοι καλλιτέχνες πλέον σχεδιάζουν; Νομίζω πως σταματήσαμε στον Μώραλη.

Τι αντιμετωπίζουμε λοιπόν σήμερα;

Σήμερα έχουμε μια ζωγραφική που αδρανοποιείται από άλλες εννοιολογικές εκφάνσεις. Τη μανιέρα του εννοιολογικού. Του ομοιόμορφου. Η νέα γενιά δεν ασχολείται με τη ζωγραφική με τον τρόπο που πρέπει. Δεν την έχουν στις προτεραιότητές τους.

Που οφείλεται αυτό;

Αυτό που διαπιστώνω με μεγάλη θλίψη είναι πως όσο περνάνε οι εποχές γιγαντώνεται το «εγώ». Οι νέοι άνθρωποι απομακρύνονται από την ίδια τη ζωή. Την «προκαλούν» με λάθος τρόπο. Δεν χαιρετάνε στο δρόμο, δεν ερωτεύονται με τον τρόπο που πρέπει. Όλα πλέον τα κάνουν μέσα από το κινητό τους. Είναι εφιαλτικό…

Κάποιοι υποστηρίζουν όμως πως η κρίση βοηθάει στην παραγωγή τέχνης…

Αστειότητες! Η οικονομική κρίση δεν γεννάει τίποτα. Δεν αποτελεί παράγοντα τέχνης. Το τραγικό το κουβαλάμε έτσι κι αλλιώς μέσα μας. Δεν χρειάζονται τραγικές στιγμές για να το εκφράσουμε. Όταν ο άνθρωπος έχει ανάγκη για βιοπορισμό δεν μπορεί να ασχοληθεί με την τέχνη. Προτεραιότητά του είναι να ζήσει.

Τελικά είναι οικονομική η κρίση που βιώνουμε;

Η κρίση είναι πρωτίστως πολιτισμική και κοινωνική. Είμαστε μια απέραντα «φτωχή» χώρα. Έχουμε πολύ δρόμο μπροστά μας. Μην ξεχνάς άλλωστε πως δεν είχαμε ποτέ ως χώρα. Μια εθνική πολιτιστική πολιτική. Είμαστε η χώρα που εξάγουμε εδώ και δεκαετίες τον Σεφέρη και τον Ελύτη σε ολόκληρο τον κόσμο, κι όμως δεν κάναμε ποτέ το αυτονόητο: να σχεδιάσουμε δηλαδή μια εθνική πολιτική που θα στηρίζεται ακριβώς πάνω σ’ αυτό.

Το όνειρό σας;

Να ζήσω αρκετά χρόνια και να δουλεύω

Ευχαριστώ πολύ για την κουβέντα